به گزارش آماج، نتایج یک پژوهش جدید نشان می‌دهد مصرف زیاد قند در طول دوره درمان با آنتی‌بیوتیک ممکن است تعادل میکروبیوم روده را بیش از پیش برهم بزند. بر اساس این مطالعه، رژیم غذایی سرشار از قند می‌تواند با کاهش تنوع باکتری‌های روده و افزایش جمعیت برخی میکروب‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک ارتباط داشته باشد.
آنتی‌بیوتیک‌ها برای مقابله با عفونت‌های باکتریایی ضروری هستند، اما مصرف آن‌ها ممکن است علاوه بر باکتری‌های بیماری‌زا، بخشی از میکروارگانیسم‌های مفید روده را نیز تحت تأثیر قرار دهد. میکروبیوم روده مجموعه‌ای از میکروارگانیسم‌ها، از جمله باکتری‌ها، است که در هضم غذا و عملکرد سیستم ایمنی نقش دارند.
پژوهش درباره تأثیر قند بر میکروبیوم روده چه می‌گوید؟
پژوهشگران برای بررسی ارتباط میان مصرف قند و آنتی‌بیوتیک‌ها، رژیم غذایی ۱۷۳ بیمار بستری را که برای پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز آماده می‌شدند، بررسی کردند. این افراد به دلیل ابتلا به سرطان خون، تحت درمان‌های پیچیده قرار داشتند و داروهای مختلفی از جمله آنتی‌بیوتیک دریافت می‌کردند.
محققان اطلاعات بیش از ۹ هزار وعده غذایی این بیماران را ثبت کردند. از آنجا که وعده‌های غذایی بیمارستان استاندارد بود، امکان اندازه‌گیری دقیق مواد مغذی مصرف‌شده، از جمله میزان قند، وجود داشت. سپس اطلاعات تغذیه‌ای با نتایج آزمایش نمونه‌های مدفوع بیماران مقایسه شد تا ارتباط احتمالی میان مصرف قند و تغییرات تنوع باکتری‌های روده مشخص شود.
مصرف قند بیشتر با کاهش ۲۴ درصدی تنوع باکتری‌های روده همراه بود
نتایج مطالعه نشان داد به ازای هر ۱۰۰ گرم قند اضافی که بیماران در دو روز پیش از نمونه‌گیری مصرف کرده بودند، تنوع باکتری‌های روده در افراد دریافت‌کننده آنتی‌بیوتیک ۲۴ درصد کمتر بود.
برای درک بهتر این مقدار، ۱۰۰ گرم قند تقریباً معادل میزان قند موجود در دو و نیم قوطی نوشابه کوکاکولا است.
البته کاهش تنوع باکتریایی لزوماً به معنای نابودی تمام باکتری‌های مفید نیست، اما می‌تواند نشانه‌ای از برهم خوردن تعادل میکروبیوم باشد. چنین تغییری در برخی شرایط ممکن است فرصت بیشتری برای رشد میکروب‌های بیماری‌زا فراهم کند.
آیا قند می‌تواند رشد باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک را افزایش دهد؟
یکی دیگر از یافته‌های مهم پژوهش، ارتباط میان مصرف بیشتر مواد غذایی شیرین و افزایش جمعیت باکتری‌های جنس انتروکوک (Enterococcus) بود.
انتروکوک‌ها گروهی از باکتری‌ها هستند که برخی گونه‌های آن‌ها به‌طور طبیعی در روده انسان زندگی می‌کنند؛ اما در شرایط خاص می‌توانند موجب عفونت شوند. بعضی از این باکتری‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها مقاومت دارند و عفونت ناشی از آن‌ها ممکن است به‌سختی درمان شود.
افزایش بیش از حد جمعیت انتروکوک‌ها به‌ویژه در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، اهمیت بالینی پیدا می‌کند. عفونت‌های ناشی از گونه‌های مقاوم این باکتری ممکن است مدت بستری در بیمارستان را افزایش دهند و با خطر بیشتر مرگ همراه باشند.
یوناس شلوتر، میکروب‌شناس مرکز پزشکی لانگون دانشگاه نیویورک و از پژوهشگران این مطالعه، توضیح داده است که برخی باکتری‌ها از اثر آنتی‌بیوتیک‌ها جان سالم به در می‌برند و برخی دیگر از ابتدا در برابر این داروها مقاوم هستند. به گفته او، دسترسی به مقدار زیادی قند ساده ممکن است به رشد بیشتر این باکتری‌ها و افزایش تسلط آن‌ها بر محیط روده کمک کند.
شلوتر برای توضیح این فرایند، آن را به آتش‌سوزی در یک جنگل بارانی تشبیه کرده است که پس از نابودی بخش بزرگی از پوشش گیاهی، با ریختن بنزین بیشتر تشدید می‌شود. در این مثال، آنتی‌بیوتیک‌ها بخشی از جمعیت باکتریایی را از بین می‌برند و قند اضافی می‌تواند به رشد باکتری‌های باقی‌مانده، از جمله گونه‌های مقاوم به دارو، کمک کند.
آزمایش روی موش‌ها نیز ارتباط قند و انتروکوک را نشان داد
پژوهشگران برای بررسی بیشتر نتایج، آزمایشی روی موش‌ها انجام دادند. یک گروه از موش‌ها رژیم غذایی معمولی داشتند و گروه دیگر از رژیم غذایی سرشار از ساکاروز، یعنی قند خوراکی، استفاده کردند. سپس هر دو گروه یک دوز آنتی‌بیوتیک دریافت کردند.
بررسی‌ها نشان داد موش‌هایی که رژیم غذایی پرقند داشتند، پس از دریافت آنتی‌بیوتیک با افزایش بیشتری در جمعیت باکتری‌های انتروکوک مواجه شدند. این نتیجه از احتمال نقش قند در تشدید تغییرات میکروبیوم پس از مصرف آنتی‌بیوتیک حمایت می‌کند.
با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که نمی‌توان نتایج آزمایش حیوانی را مستقیماً به تمام انسان‌ها تعمیم داد. بخش انسانی این تحقیق از نوع مشاهده‌ای بوده است؛ بنابراین ارتباط میان مصرف قند و تغییرات میکروبیوم به‌تنهایی رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کند.
آیا هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک باید قند را حذف کنیم؟
سارا بری، پژوهشگر علوم تغذیه در کینگز کالج لندن که در این مطالعه مشارکت نداشته است، معتقد است کاهش مصرف قند می‌تواند یکی از راه‌های احتمالی کمک به حفظ تعادل میکروبیوم روده در طول درمان با آنتی‌بیوتیک باشد.
با این حال، او تأکید می‌کند که برای تعمیم نتایج به جمعیت عمومی، به پژوهش‌های بیشتری نیاز است. شرکت‌کنندگان این مطالعه بیمارانی بودند که تحت درمان‌های پیچیده قرار داشتند و شرایط جسمانی آن‌ها با افراد سالم یا کسانی که برای عفونت‌های معمول آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند، تفاوت دارد.
از سوی دیگر، یافته‌های پژوهش به معنای ضرورت حذف کامل قند از رژیم غذایی هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک نیست. هنوز مشخص نشده است که کاهش مصرف قند تا چه اندازه می‌تواند از تغییرات نامطلوب میکروبیوم جلوگیری کند یا میزان مناسب مصرف قند برای افراد مختلف چقدر است.
آنتی‌بیوتیک را به دلیل نگرانی از میکروبیوم قطع نکنید
یوناس شلوتر امیدوار است پژوهش‌های آینده و کارآزمایی‌های بالینی، ارتباط میان قند، آنتی‌بیوتیک‌ها و میکروبیوم روده را با دقت بیشتری روشن کنند. هدف اصلی این تحقیقات، یافتن راه‌هایی برای کاهش آسیب‌های ناخواسته آنتی‌بیوتیک‌ها به باکتری‌های روده است.
نکته مهم این است که آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان عفونت‌های باکتریایی نقش ضروری دارند و نباید به دلیل نگرانی از تغییرات میکروبیوم، مصرف آن‌ها را خودسرانه متوقف کرد یا مقدار دارو را تغییر داد. رعایت دستور پزشک و پرهیز از مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک همچنان اهمیت اساسی دارد.
این پژوهش در نشریه علمی Nature منتشر شده است. نتایج آن بار دیگر اهمیت توجه به الگوی تغذیه در کنار درمان‌های دارویی را مطرح می‌کند؛ هرچند برای ارائه توصیه‌های قطعی درباره میزان مصرف قند در دوره آنتی‌بیوتیک، تحقیقات بیشتری لازم است.
برای دنبال کردن تازه‌ترین اخبار علمی، سلامت و یافته‌های پزشکی، مطالب آماج را دنبال کنید.
