به گزارش آماج، پژوهش تازه محققان دانشکده پزشکی کک دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC) نشان می‌دهد مصرف بیشتر غذاهای فوق‌فرآوری‌شده ممکن است با واکنش شدیدتر سیستم پاداش مغز کودکان به خوراکی‌های وسوسه‌انگیز و افزایش چربی بدن در آینده ارتباط داشته باشد. این مطالعه که در نشریه JAMA Network Open منتشر شده، نشان می‌دهد کودکانی که سهم بیشتری از این مواد غذایی در رژیم خود دارند، هنگام مشاهده تصاویر خوراکی‌هایی مانند کلوچه و سیب‌زمینی سرخ‌کرده فعالیت بیشتری در بخشی از مغز مرتبط با پاداش و انگیزه نشان می‌دهند.
محققان همچنین دریافتند شدت بیشتر این واکنش مغزی با افزایش شاخص توده بدنی و درصد چربی بدن در یک سال بعد ارتباط دارد. این یافته می‌تواند بخشی از سازوکار زیستی ارتباط میان مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و افزایش وزن را توضیح دهد؛ هرچند پژوهشگران تأکید می‌کنند که مطالعه به‌تنهایی رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کند.
غذاهای فوق‌فرآوری‌شده چگونه بر مغز کودکان اثر می‌گذارند؟
غذاهای فوق‌فرآوری‌شده یا UPF به محصولاتی گفته می‌شود که در فرایند تولید صنعتی، ترکیبات و افزودنی‌های مختلفی به آن‌ها اضافه می‌شود. غلات صبحانه صنعتی، نان‌های بسته‌بندی‌شده و سوپ‌های فوری از نمونه‌های رایج این گروه هستند. این محصولات معمولاً با هدف افزایش جذابیت، سهولت مصرف و ماندگاری بیشتر تولید می‌شوند و ممکن است حاوی شیرین‌کننده‌های مصنوعی، رنگ‌های خوراکی و ترکیباتی باشند که به‌ندرت در آشپزی خانگی استفاده می‌شوند.
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در این پژوهش، غذاهای فوق‌فرآوری‌شده حدود ۶۷ درصد کالری دریافتی کودکان در ایالات متحده را تشکیل می‌دهند. مطالعات پیشین نیز مصرف بالای این محصولات را با چاقی، دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی‌عروقی مرتبط دانسته‌اند؛ اما دانشمندان همچنان در تلاش‌اند سازوکارهای زیستی پشت این ارتباط‌ها را بهتر بشناسند.
کاتلین پیج، نویسنده ارشد مطالعه و استاد پزشکی و اطفال در دانشکده پزشکی کک، توضیح داد که مغز کودکان هنوز در حال رشد است و عادت‌ها و ترجیحات غذایی آن‌ها شکل می‌گیرد. به گفته او، این دوره از زندگی مرحله‌ای حساس برای تأثیرپذیری از محیط غذایی است و مداخله زودهنگام می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
اسکن مغزی ۴۶ کودک چه چیزی را نشان داد؟
در این پژوهش، ۴۶ کودک ۷ تا ۱۰ ساله که در مطالعه مستمر BrainChild شرکت داشتند، بررسی شدند. هدف این طرح تحقیقاتی، شناسایی عواملی است که ممکن است در ابتلا به دیابت و چاقی نقش داشته باشند. همه کودکان در آغاز مطالعه وزن سالمی داشتند؛ بنابراین محققان می‌توانستند تغییرات احتمالی را پیش از بروز اضافه‌وزن قابل‌توجه بررسی کنند.
در مرحله نخست، مغز کودکان هنگام مشاهده تصاویر خوراکی‌های جذاب، از جمله کلوچه و سیب‌زمینی سرخ‌کرده، با روش تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) اسکن شد. پژوهشگران هم‌زمان اطلاعات مربوط به رژیم غذایی، شاخص توده بدنی، درصد چربی بدن و دور کمر آن‌ها را ثبت کردند. یک سال بعد نیز اندازه‌گیری‌های جسمانی تکرار شد تا تغییرات احتمالی مشخص شود.
نتایج اسکن‌ها نشان داد کودکانی که غذاهای فوق‌فرآوری‌شده بیشتری مصرف می‌کردند، هنگام مشاهده تصاویر غذا فعالیت بالاتری در ناحیه‌ای از مغز به نام «استریاتوم پشتی» داشتند. این بخش در تنظیم پاداش و انگیزه نقش دارد و به همین دلیل می‌تواند در واکنش مغز به خوراکی‌های مطلوب و اشتهابرانگیز مؤثر باشد.
نکته مهم این بود که کودکانی با فعالیت بیشتر این ناحیه مغزی، در طول سال بعد افزایش بیشتری در شاخص توده بدنی و درصد چربی بدن تجربه کردند. این ارتباط نشان می‌دهد حساسیت بیشتر مغز به نشانه‌های غذایی ممکن است یکی از عوامل مرتبط با افزایش وزن در کودکانی باشد که رژیم غذایی آن‌ها سهم بالایی از محصولات فوق‌فرآوری‌شده دارد.
واکنش سیستم پاداش مغز چه ارتباطی با افزایش چربی بدن دارد؟
در پایان دوره یک‌ساله، کودکانی که مصرف بیشتری از غذاهای فوق‌فرآوری‌شده داشتند، به‌طور کلی شاخص توده بدنی، درصد چربی بدن و دور کمر بالاتری نشان دادند.
پژوهشگران سپس بررسی کردند که آیا تفاوت در فعالیت مغزی می‌تواند بخشی از ارتباط میان رژیم غذایی و تغییرات ترکیب بدن را توضیح دهد. پس از در نظر گرفتن واکنش ناحیه استریاتوم پشتی، ارتباط میان مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و شاخص توده بدنی ۳۱ درصد ضعیف‌تر شد. ارتباط مربوط به درصد چربی بدن نیز ۴۴ درصد کاهش یافت.
این نتایج نشان می‌دهد واکنش سیستم پاداش مغز ممکن است بخشی از رابطه میان مصرف این محصولات و افزایش چربی بدن را توضیح دهد. با این حال، محققان تأکید دارند که یافته‌ها ثابت نمی‌کنند غذاهای فوق‌فرآوری‌شده مستقیماً عملکرد مغز را تغییر می‌دهند یا به‌تنهایی باعث افزایش وزن می‌شوند.
کاتلین پیج درباره اهمیت نتایج گفت این پژوهش فراتر از شناسایی ارتباط میان غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و افزایش وزن است و می‌تواند درک بهتری از سازوکارهای عصبی و زیستی مرتبط با تغییر ترکیب بدن در طول زمان ارائه دهد.
دسترسی به غذای سالم؛ بخشی از راه‌حل مقابله با چاقی کودکان
محققان معتقدند اصلاح رژیم غذایی کودکان نباید صرفاً به تصمیم و اراده خانواده‌ها وابسته باشد. غذاهای فوق‌فرآوری‌شده معمولاً ارزان، در دسترس و سریع‌آماده‌شونده هستند؛ ویژگی‌هایی که آن‌ها را برای خانواده‌هایی با محدودیت مالی یا کمبود وقت به گزینه‌ای کاربردی تبدیل می‌کند.
پیج تأکید کرد که تغییر محیط غذایی و فراهم کردن دسترسی آسان‌تر به مواد غذایی سالم‌تر و کمتر فرآوری‌شده، بخش مهمی از راه‌حل است. به همین دلیل، سیاست‌های تغذیه‌ای و بهبود دسترسی اقتصادی به غذای سالم نیز می‌توانند در کنار آموزش خانواده‌ها مورد توجه قرار گیرند.
محدودیت‌های پژوهش و برنامه مطالعات آینده
از آنجا که مطالعه از نوع مشاهده‌ای بوده است، نمی‌توان بر اساس نتایج آن با قطعیت گفت مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده مستقیماً باعث افزایش فعالیت مغزی یا اضافه‌وزن می‌شود. یافته‌ها تنها ارتباط میان الگوی غذایی، واکنش مغز و تغییرات ترکیب بدن را نشان می‌دهند و برای مشخص شدن رابطه علت و معلولی به مطالعات مداخله‌ای بیشتری نیاز است.
پژوهشگران امیدوارند در مطالعه‌ای آینده، به کودکانی که به‌طور منظم غذاهای فوق‌فرآوری‌شده مصرف می‌کنند، جایگزین‌های غذایی کمتر فرآوری‌شده ارائه دهند. سپس بررسی کنند که آیا تغییر رژیم غذایی می‌تواند واکنش مغز به تصاویر غذا را تغییر دهد و با کاهش افزایش وزن ارتباط داشته باشد یا خیر.
طرح BrainChild نیز قرار است پیگیری شرکت‌کنندگان را در دوران بلوغ و اوایل بزرگسالی ادامه دهد. محققان با بررسی روند رشد مغز، ترکیب بدن، عادت‌های غذایی و وضعیت عمومی سلامت این کودکان، به دنبال درک بهتر تأثیر تغذیه دوران کودکی بر سلامت بلندمدت هستند.
این پژوهش با همکاری محققان دانشگاه کالیفرنیای جنوبی و مرکز تحقیقات و ارزیابی کایزر پرماننت انجام شده و بخشی از بودجه آن را انجمن دیابت آمریکا و مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا تأمین کرده‌اند.
برای آگاهی از تازه‌ترین پژوهش‌ها درباره تغذیه کودکان، چاقی و سلامت مغز، گزارش‌های علمی و پزشکی را در آماج دنبال کنید.
