به نقل از آماج،شبکههای اجتماعی دیگر فقط ابزاری برای ارتباط و سرگرمی نیستند؛ این فضاها به یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر هویت، عزتنفس، تصویر بدن و احساسات کاربران تبدیل شدهاند. یک روانشناس معتقد است نحوه حضور و تعامل افراد در این شبکهها میتواند پیامدهای متفاوتی برای سلامت روان، بهویژه در نوجوانان، داشته باشد.
سهیلا کریمی، روانشناس، با اشاره به نقش شبکههای اجتماعی در زندگی روزمره اظهار داشت: کاربران این شبکهها تنها مصرفکننده محتوا نیستند، بلکه بهطور فعال در حال مشاهده، مقایسه و بازسازی تصویری هستند که از خود و دیگران دارند؛ فرآیندی که میتواند بر روان انسان معاصر اثر عمیقی بگذارد.
مقایسه با دیگران و ترس از جا ماندن
کریمی با بیان اینکه افزایش استفاده از شبکههای اجتماعی میتواند مقایسه خود با دیگران و «ترس از جا ماندن» را افزایش دهد، گفت: این دو عامل باعث میشوند افراد تلاش کنند تصویری جذابتر، موفقتر و مطلوبتر از خود در فضای مجازی ارائه دهند.
به گفته این روانشناس، نوع شبکه اجتماعی نیز در نحوه شکلگیری این رفتارها مؤثر است. برای مثال، اینستاگرام، تلگرام و واتساپ ویژگیها و الگوهای تعاملی متفاوتی دارند و همین تفاوت میتواند نوع تأثیر آنها بر رفتار و احساسات کاربران را تغییر دهد.
لایک و کامنت چگونه عزتنفس را تحت تأثیر قرار میدهند؟
تأثیر شبکههای اجتماعی تنها به رفتار کاربران محدود نمیشود و میتواند افکار و احساسات آنها را نیز تحت تأثیر قرار دهد. نوجوانان در این میان حساسیت بیشتری نسبت به بازخوردهای دریافتشده در فضای مجازی دارند.
یک لایک یا کامنت مثبت ممکن است احساس ارزشمندی و عزتنفس نوجوان را افزایش دهد، در حالی که بازخورد منفی یا حتی دریافت نکردن توجه مورد انتظار میتواند اعتمادبهنفس او را کاهش دهد. به همین دلیل، وابستگی بیش از حد احساس ارزشمندی فرد به واکنش دیگران در فضای مجازی میتواند به عاملی آسیبزا تبدیل شود.
تصویر بدن؛ وقتی فرد خودش را از نگاه دیگران میبیند
کریمی در بخش دیگری از صحبتهای خود به تأثیر شبکههای اجتماعی بر تصویر بدن اشاره کرد و گفت: مشاهده مداوم تصاویر آرایششده و ویرایششده میتواند باعث شود فرد بدن و ظاهر خود را از نگاه دیگران ارزیابی کند، نه بر اساس تجربه درونی خودش.
این روانشناس از مفهوم «خودشیءانگاری» برای توضیح این پدیده استفاده کرد و افزود که چنین فرآیندی میتواند با کاهش رضایت از بدن، افزایش شرم نسبت به ظاهر و حتی بروز اختلالات خوردن همراه شود.
به گفته کریمی، تقویت «خودشفقتی» یا مهربانی با خود میتواند به کاهش برخی از این آثار منفی کمک کند و به فرد اجازه دهد ارزشمندی خود را تنها بر اساس ظاهر یا تأیید دیگران تعریف نکند.
شبکههای اجتماعی و شکلگیری هویت نوجوانان
تأثیر شبکههای اجتماعی بر هویت نوجوانان نیز یکی دیگر از موضوعات مهم مطرحشده از سوی این روانشناس است. به گفته کریمی، در این زمینه تنها میزان استفاده از شبکههای اجتماعی اهمیت ندارد، بلکه کیفیت تعامل فرد با این فضا نیز نقش تعیینکنندهای دارد.
کسانی که به شکل فعال، واقعی و هدفمند در شبکههای اجتماعی حضور دارند، ممکن است تصویر روشنتری از هویت خود پیدا کنند. در مقابل، افرادی که دائماً خود را با دیگران مقایسه میکنند، بیشتر در معرض سردرگمی هویتی قرار میگیرند.
یک نظام چندلایه روانشناختی
کریمی تأثیر شبکههای اجتماعی را یک نظام چندلایه روانشناختی توصیف کرد که از مقایسه اجتماعی آغاز میشود و میتواند تا بازسازی هویت و خودپنداره فرد ادامه پیدا کند.
در نخستین سطح، مقایسه با دیگران و ترس از جا ماندن شکل میگیرد؛ در مرحله بعد، عزتنفس تحت تأثیر بازخوردهای دریافتشده قرار میگیرد. در سطح سوم، تصویر فرد از بدن و ظاهر خود تغییر میکند و در عمیقترین سطح، هویت و خودپنداره او ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
در نهایت، این روانشناس گفت: شبکههای اجتماعی فضایی هستند که در آن «خودِ واقعی» ما، «خودی که نشان میدهیم» و «خودی که فکر میکنیم دیگران میبینند» همزمان با یکدیگر درگیر و گاهی در تضاد هستند.
شناخت این پیچیدگی میتواند برای درک بهتر روان انسان در عصر دیجیتال اهمیت داشته باشد؛ عصری که در آن هویت افراد بیش از گذشته در معرض نمایش، بازخورد و مقایسه با دیگران قرار گرفته است.
برای دنبال کردن تازهترین اخبار و گزارشهای اجتماعی و سلامت روان، به آماج سر بزنید.
“`
