پژوهشگران چینی در یک مطالعه مقدماتی، روشی نوین برای تحریک بخش‌های عمیق مغز با استفاده از امواج فراصوت متمرکز آزمایش کرده‌اند. در این پژوهش، ۱۳ نفر از مجموع ۲۴ بیمار مبتلا به اختلال مزمن هوشیاری، پس از چهار هفته درمان، نشانه‌هایی از بهبود رفتارهای مرتبط با هوشیاری را نشان دادند. این فناوری بدون نیاز به جراحی یا کاشت الکترود، نواحی مشخصی از مغز را هدف قرار می‌دهد و می‌تواند مسیر تازه‌ای برای بررسی روش‌های درمانی آسیب‌های شدید مغزی باشد.
تحریک مغز با امواج فراصوت چگونه انجام می‌شود؟
در روش ابداعی پژوهشگران چینی، از امواج فراصوت متمرکز برای تأثیرگذاری بر فعالیت عصبی در بخش‌های عمیق مغز استفاده می‌شود. برخلاف روش‌هایی که برای دسترسی به ساختارهای مغزی به جراحی یا کاشت الکترود نیاز دارند، این فناوری می‌تواند امواج صوتی را از بیرون جمجمه به ناحیه موردنظر هدایت کند.
فرایند درمان با تصویربرداری تشدید مغناطیسی یا MRI آغاز می‌شود. پزشکان با کمک این تصویربرداری، ناحیه‌ای را که باید تحریک شود مشخص می‌کنند. یکی از اهداف اصلی این روش، تالاموس است؛ ساختاری مهم در مغز که در ارتباط میان شبکه‌های عصبی، پردازش اطلاعات حسی و تنظیم سطح هوشیاری نقش دارد.
پس از شناسایی ناحیه هدف، پالس‌های متمرکز فراصوت به سمت آن هدایت می‌شوند. هدف این است که تحریک شبکه‌های عصبی آسیب‌دیده بتواند به بازیابی بخشی از فعالیت‌های مرتبط با هوشیاری کمک کند.
نتایج مطالعه روی ۲۴ بیمار مبتلا به اختلال هوشیاری
در مطالعه‌ای مقدماتی با همکاری دانشگاه پزشکی کونمینگ، ۲۴ بیمار مبتلا به اختلال مزمن هوشیاری تحت درمان با امواج فراصوت متمرکز قرار گرفتند. برنامه درمانی شامل سه جلسه ۲۰ دقیقه‌ای در هفته و به‌مدت چهار هفته بود.
براساس گزارش رسانه‌های دولتی چین، ۱۳ نفر از این بیماران پس از پایان دوره درمان، بهبودهایی در رفتارهای مرتبط با هوشیاری نشان دادند. این نتایج اولیه توجه پژوهشگران را به ظرفیت احتمالی فراصوت برای تحریک ساختارهای عمیق مغز جلب کرده است.
با این حال، مشاهده بهبود در بخشی از بیماران به معنای اثبات قطعی اثربخشی این روش نیست. برای ارزیابی دقیق‌تر، به پژوهش‌های گسترده‌تر و بررسی‌های علمی تکمیلی نیاز است.
روایت بهبود یک بیمار پس از درمان با فراصوت
یکی از موارد گزارش‌شده در این پژوهش، مربوط به بیماری است که پس از خونریزی مغزی، حدود سه ماه در کما به سر می‌برد. طبق گزارش شبکه تلویزیونی دولتی CCTV، این بیمار پس از ۳۰ روز درمان با فراصوت و دریافت خدمات توان‌بخشی توانست دوباره صحبت کند، به‌تنهایی غذا بخورد و با کمک دیگران راه برود.
این مورد، نمونه‌ای از تغییرات گزارش‌شده پس از مداخله درمانی است؛ با این حال، نمی‌توان تنها براساس یک تجربه، نتیجه گرفت که همین میزان بهبود برای سایر بیماران نیز رخ خواهد داد.
چه بیمارانی ممکن است از این فناوری بهره‌مند شوند؟
این رویکرد برای بررسی امکان کمک به افرادی مطرح شده است که پس از آسیب‌های شدید مغزی، سکته یا رویدادهای عصبی دیگر، برای مدت طولانی دچار اختلال هوشیاری شده‌اند. از جمله این افراد می‌توان به بیمارانی اشاره کرد که در وضعیت حداقل هوشیاری یا وضعیت نباتی قرار دارند.
در چنین شرایطی، برخی شبکه‌های عصبی مرتبط با هوشیاری ممکن است عملکرد طبیعی خود را از دست داده باشند. تحریک بخش‌هایی مانند تالاموس با امواج فراصوت، با هدف تأثیرگذاری بر ارتباط میان این شبکه‌ها انجام می‌شود.
تفاوت تحریک مغز با فراصوت و رابط مغز و کامپیوتر
فناوری تحریک مغز با فراصوت با بسیاری از روش‌های رابط مغز و کامپیوتر تفاوت دارد. برخی سامانه‌های رابط مغز و کامپیوتر، سیگنال‌های عصبی را دریافت و تحلیل می‌کنند تا آن‌ها را به فرمان‌هایی برای رایانه یا اندام‌های رباتیک تبدیل کنند.
اما در روش مورد بررسی پژوهشگران چینی، هدف اصلی خواندن سیگنال‌های مغزی نیست؛ بلکه تلاش می‌شود فعالیت عصبی در نواحی مشخصی از مغز به‌صورت مستقیم تحت‌تأثیر قرار بگیرد. همین ویژگی، این فناوری را به یکی از مسیرهای مورد توجه در پژوهش‌های تحریک غیرتهاجمی مغز تبدیل کرده است.
آیا درمان آسیب‌های مغزی با فراصوت قطعی شده است؟
با وجود نتایج امیدوارکننده گزارش‌شده، این روش هنوز در مرحله بررسی‌های اولیه قرار دارد و نباید آن را درمان قطعی کما یا اختلالات مزمن هوشیاری دانست. تعداد محدود بیماران در مطالعه، ضرورت انجام پژوهش‌های بیشتر و بررسی دقیق ایمنی و اثربخشی بلندمدت را نشان می‌دهد.
در مجموع، تحریک بخش‌های عمیق مغز با امواج فراصوت متمرکز می‌تواند زمینه‌ای تازه برای تحقیقات درمانی در حوزه آسیب‌های مغزی فراهم کند. با این حال، مشخص شدن جایگاه واقعی این فناوری در درمان بیماران، به نتایج مطالعات علمی بیشتر و ارزیابی‌های دقیق‌تر وابسته است.
