به نقل از آماج، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور بر ضرورت تدوین نقشه راهی جامع برای تکمیل زنجیره ارزش پنلهای خورشیدی در کشور تأکید کرد و خواستار بررسی دقیق ظرفیتهای معدنی، صنعتی، فناورانه و اقتصادی ایران برای انتخاب الگوی مناسب توسعه این صنعت شد.
نشست هماندیشی حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، با حضور معاونان و نمایندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت نیرو و بانک مرکزی، شنبه ۲۳ آبانماه با هدف بررسی راهکارها و الگوهای تکمیل زنجیره تولید پنل خورشیدی در ایران برگزار شد.
این نشست در پی دستور مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، به معاونت علمی برای ایجاد هماهنگی میان دستگاههای مرتبط و بررسی راهکارهای جامع بومیسازی و تکمیل زنجیره ارزش صنعت پنلهای خورشیدی تشکیل شد.
تکمیل زنجیره خورشیدی نیازمند نگاه جامع و کارشناسی است
افشین با اشاره به گزارش تهیهشده درباره وضعیت زنجیره ارزش تولید پنل خورشیدی و گزینههای مختلف توسعه آن در کشور، اظهار کرد که بر اساس دستور رئیسجمهور، باید با در نظر گرفتن واقعیتهای اقتصادی، صنعتی و راهبردی مشخص شود ایران در کدام بخشهای این زنجیره باید سرمایهگذاری کند و چه الگویی با ظرفیتها و نیازهای کشور تناسب بیشتری دارد.
وی تأکید کرد که موضوع صرفاً به تولید پنل خورشیدی محدود نمیشود؛ چراکه برخی محصولات میانی این زنجیره، بهویژه سیلیکون و ویفر، در صنایع پیشرفته، میکروالکترونیک، نیمهرساناها، حسگرها و دیگر حوزههای راهبردی نیز کاربرد دارند. از این رو، ارزیابی ظرفیتهای این صنعت باید فراتر از نیازهای بخش فتوولتائیک انجام شود.
ظرفیتهای موجود در زنجیره تولید پنل خورشیدی
معاون علمی رئیسجمهور با تشریح وضعیت فعلی صنعت پنل خورشیدی در ایران گفت بخشهای پایانی زنجیره، از جمله مونتاژ پنل، آزمون و بستهبندی، هماکنون در کشور فعال هستند و بخش خصوصی نیز در این حوزه حضور دارد. بنابراین، در بخشهایی که فعالیت اقتصادی و توسعه بازار بهطور طبیعی شکل گرفته است، نیازی به ورود مستقیم دولت وجود ندارد.
به گفته وی، تمرکز اصلی بررسیها باید بر بخشهای بالادستی و میانی زنجیره باشد. این زنجیره از استخراج و فرآوری مواد اولیه آغاز میشود و پس از تولید سیلیکون، پلیسیلیکون، شمش و ویفر، به تولید سلول و در نهایت ساخت پنل خورشیدی میرسد.
افشین با اشاره به وجود ذخایر سیلیس در کشور، بررسی میزان ذخایر، کیفیت مواد معدنی و قابلیت بهرهبرداری از معادن را از اولویتهای این مسیر دانست. وی تأکید کرد وزارت صنعت، معدن و تجارت باید اطلاعات جامعی درباره ظرفیت معادن، طرحهای موجود، شرکتهای فعال و پروژههای در دست اجرا ارائه کند تا تصمیمگیریها بر پایه دادههای دقیق صورت گیرد.
اقتصاد زنجیره، معیار اصلی تصمیمگیری برای سرمایهگذاری
رئیس بنیاد ملی نخبگان با تأکید بر لزوم تفکیک ملاحظات اقتصادی از ضرورتهای راهبردی عنوان کرد که توسعه کامل زنجیره تولید پنل خورشیدی در مقیاس محدود با چالشهای اقتصادی جدی مواجه است. تولیدکنندگان بزرگ جهان با ظرفیتهای بسیار بالا فعالیت میکنند و کاهش هزینه تولید و قیمت محصولات در بازار جهانی، رقابت با این شرکتها را دشوار کرده است.
وی افزود ایجاد یک زنجیره نسبتاً کامل با ظرفیت مشخص، به سرمایهگذاری قابل توجهی نیاز دارد و به همین دلیل، تصمیمگیری درباره تکمیل و یکپارچهسازی این زنجیره باید با در نظر گرفتن الزامات اقتصادی انجام شود.
افشین همچنین بر ضرورت بازنگری در برآوردهای اقتصادی گذشته تأکید کرد و گفت برخی طرحهایی که در سالهای قبل توجیه اقتصادی داشتهاند، با توجه به تغییرات بازار جهانی و کاهش قیمت محصولات زنجیره خورشیدی، اکنون به ارزیابی مجدد نیاز دارند. بنابراین، نمیتوان صرفاً بر اساس مصوبات و محاسبات پیشین درباره سرمایهگذاری تصمیم گرفت و مدلهای اقتصادی باید متناسب با شرایط روز بازار بهروزرسانی شوند.
وی تصریح کرد که ورود به تمام حلقههای زنجیره با هر میزان هزینه در دستور کار نیست؛ بلکه ابتدا باید بخشهایی که از نظر اقتصادی قابلیت توسعه دارند شناسایی شوند و در کنار آن، حلقههایی که به دلیل ضرورتهای راهبردی و حاکمیتی به حمایت هدفمند نیاز دارند، مورد توجه قرار گیرند.
چهار مسیر برای توسعه زنجیره داخلی پنل خورشیدی
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به گزینههای مطرحشده در گزارش معاونت علمی، چند مسیر اصلی را برای توسعه صنعت پنل خورشیدی تشریح کرد. این مسیرها از نظر میزان سرمایهگذاری، عمق ساخت داخل و سطح استقلال صنعتی با یکدیگر تفاوت دارند:
- مونتاژ پنل با سلول وارداتی: این گزینه به سرمایهگذاری اولیه کمتری نیاز دارد، اما عمق ساخت داخل و میزان استقلال کشور در آن محدود است.
- توسعه مرحلهای تولید سلول: در این الگو، ویفر وارد میشود و بخشهای پاییندستی زنجیره در داخل کشور توسعه پیدا میکنند.
- تولید شمش و ویفر در داخل: در این مسیر، پلیسیلیکون وارداتی بهعنوان ماده اولیه مورد استفاده قرار میگیرد و مراحل تولید شمش و ویفر در کشور انجام میشود.
- یکپارچهسازی کامل زنجیره: این گزینه شامل توسعه همه مراحل، از تأمین و فرآوری مواد معدنی تا تولید پنل خورشیدی است.
افشین تأکید کرد انتخاب میان این گزینهها باید بر اساس مجموعهای از شاخصهای اقتصادی، فناورانه، امنیت تأمین و نیازهای راهبردی کشور انجام شود. به گفته وی، ممکن است نتیجه بررسیهای کارشناسی، حرکت مرحلهای و آغاز فعالیت از حلقههایی باشد که هم قابلیت اجرای اقتصادی دارند و هم زمینه توسعه بخشهای بعدی را فراهم میکنند.
کاربرد سیلیکون و ویفر فراتر از صنعت خورشیدی است
افشین با تأکید بر اهمیت تولید سیلیکون و ویفر باکیفیت در داخل کشور اظهار کرد که بررسی این زنجیره صرفاً از منظر تولید پنل خورشیدی، ممکن است بخشی از ظرفیتهای واقعی آن را نادیده بگیرد. سیلیکون و ویفر با توجه به درجه خلوص و گرید مورد نیاز، در صنایع نیمهرسانا و میکروالکترونیک نیز کاربردهای گستردهای دارند.
وی ادامه داد توسعه صنعت تراشه، حسگرها، تجهیزات الکترونیکی، خودروهای پیشرفته و بسیاری از فناوریهای نوین به زنجیره نیمهرساناها وابسته است. از این منظر، ایجاد حداقلی از توانمندی داخلی در برخی حلقههای این زنجیره میتواند برای کشور اهمیت راهبردی داشته باشد.
انتخاب فناوری روز و پرهیز از تجهیزات کمبازده
معاون علمی رئیسجمهور، انتخاب فناوری مناسب را یکی دیگر از محورهای مهم تصمیمگیری دانست و گفت فناوریهای صنعت خورشیدی با سرعت در حال تحول هستند و افزایش راندمان پنلها، کاهش هزینه تولید و بهبود عملکرد محصولات بهصورت مستمر ادامه دارد. بنابراین، ایران نباید به سمت فناوریهایی حرکت کند که هنگام بهرهبرداری، عملاً از چرخه رقابت خارج شدهاند.
وی با اشاره به تفاوت سرعت تغییرات فناوری در بخشهای مختلف زنجیره افزود برخی حلقههای بالادستی از ثبات بیشتری برخوردارند، اما فناوری تولید سلول با سرعت بالاتری تغییر میکند. این مسئله باید در انتخاب تجهیزات و طراحی مدل سرمایهگذاری مورد توجه قرار گیرد.
افشین تأکید کرد هدف نباید صرفاً خرید تجهیزات ارزانتر باشد؛ زیرا تجهیزاتی که از عملکرد و کارایی لازم برخوردار نیستند یا بهسرعت از رده فناوری خارج میشوند، ممکن است در آینده هزینههای بیشتری به کشور تحمیل کنند.
توسعه صنعت با محوریت بخش خصوصی و تجمیع منابع
افشین با تأکید بر نقش بخش خصوصی در توسعه صنعت پنل خورشیدی گفت رویکرد دولت، ایجاد و اداره مستقیم این زنجیره نیست و فعالیتها باید با محوریت بخش خصوصی پیش بروند. با این حال، در بخشهایی که به دلیل حجم بالای سرمایهگذاری، ریسک زیاد یا ملاحظات راهبردی، امکان ورود مستقل بخش خصوصی وجود ندارد، میتوان از ظرفیت شرکتهای توسعهای و ابزارهای حمایتی هدفمند استفاده کرد.
وی محدود بودن منابع کشور را نیز مورد توجه قرار داد و هشدار داد نباید شرایطی ایجاد شود که طرحهای متعدد و موازی با استفاده از منابع عمومی و ارزی آغاز شوند، اما در نهایت به مرحله بهرهبرداری نرسند.
به گفته افشین، یکی از پیشنهادهای اصلی، بررسی امکان تجمیع ظرفیتها و تشکیل کنسرسیومی توانمند برای اجرای پروژههای اولویتدار است. در صورت تصمیم به سرمایهگذاری راهبردی در این صنعت، منابع معدنی، ظرفیتهای صنعتی، توان فناورانه و سرمایهگذاریها باید در چارچوبی منسجم قرار گیرند تا از پراکندگی پروژهها جلوگیری شود.
تأمین مالی و همکاریهای بینالمللی در دستور کار
معاون علمی رئیسجمهور طراحی مدل مناسب تأمین مالی را از مأموریتهای اصلی کارگروه مشترک دانست و گفت باید مشخص شود چه میزان از منابع مورد نیاز از طریق سرمایهگذاری بخش خصوصی، منابع توسعهای، سرمایهگذاری خارجی و دیگر ابزارهای مالی تأمین خواهد شد.
وی افزود در طراحی مدل اقتصادی پروژهها، امکان اتصال به زنجیرههای بینالمللی تولید و بازار نیز باید بررسی شود؛ زیرا مقیاس تولید، دسترسی به بازار و ارتباط با شبکههای جهانی میتواند نقش مهمی در اقتصادی شدن طرحها داشته باشد.
افشین تأکید کرد کشور باید ظرفیتهای معدنی، صنعتی و فناورانه خود را بهدرستی شناسایی کند و بر اساس داشتههای موجود، الگوی مناسبی برای همکاری و سرمایهگذاری طراحی کند.
تقسیم وظایف دستگاهها برای تدوین نقشه راه
معاون علمی رئیسجمهور در جمعبندی نشست، بر تشکیل تیمی مشترک میان دستگاههای ذیربط تأکید کرد و مسئولیتهای هر یک از نهادهای حاضر را تشریح کرد.
- وزارت صنعت، معدن و تجارت: بررسی و ارائه اطلاعات جامع درباره ظرفیتهای معدنی و صنعتی، شرکتهای فعال و طرحهای موجود.
- وزارت نیرو: بررسی نیازهای کشور، فناوریهای مورد استفاده در صنعت خورشیدی و روندهای آینده برای شناسایی فناوریها و حلقههای پایدار و قابل اتکا.
- معاونت علمی ریاست جمهوری: بررسی ابعاد فناوری، ماشینآلات، کاربردهای دوگانه زنجیره سیلیکون و نیازهای صنایع پیشرفته و میکروالکترونیک.
- بانک مرکزی و بخشهای مرتبط با تأمین مالی: بررسی روشهای تأمین منابع ارزی و طراحی مدلهای اقتصادی و مالی پروژهها.
افشین تأکید کرد تصمیم نهایی باید بر اساس تحلیلی جامع اتخاذ شود که هم اقتصاد پروژه و هم ضرورتهای راهبردی کشور را در نظر بگیرد. به گفته وی، باید مشخص شود توانمندی داخلی در کدام بخشهای زنجیره ایجاد شود، چه حلقههایی بهصورت مرحلهای توسعه پیدا کنند و چگونه میتوان از ظرفیت بخش خصوصی، توان فناورانه و سازوکارهای سرمایهگذاری برای شکلگیری زنجیرهای پایدار و قابل اتکا بهره برد.
پایش ظرفیتها و تدوین پیشنهاد نهایی برای رئیسجمهور
در ادامه نشست، نمایندگان دستگاهها و نهادهای حاضر دیدگاهها، ملاحظات و پیشنهادهای خود را درباره ابعاد مختلف توسعه زنجیره ارزش صنعت پنل خورشیدی مطرح کردند. در این گفتوگوها، بر ضرورت بررسی همزمان ظرفیتهای معدنی، صنعتی، فناورانه، اقتصادی و زیرساختی این حوزه تأکید شد.
بر اساس جمعبندی نشست مقرر شد وضعیت موجود و الزامات تکمیل زنجیره ارزش پنل خورشیدی با همکاری دستگاههای مرتبط بهصورت دقیق پایش شود. این بررسی، میزان و کیفیت منابع و ذخایر مورد نیاز، ظرفیت شرکتهای فعال، طرحهای در دست اجرا، توانمندیهای فناورانه، زیرساختهای انرژی و مدلهای تأمین مالی را در بر میگیرد.
قرار است پس از گردآوری و ارزیابی اطلاعات و تهیه جمعبندی کارشناسی، راهکارها و پیشنهادهای نهایی در اسرع وقت تدوین و برای ارائه به رئیسجمهور آماده شود.
برای مطالعه تازهترین اخبار و مطالب بیشتر به آماج مراجعه کنید.
“`


