به گزارش آماج، نرخ باروری کلی در ایران به ۱.۳۴ فرزند به ازای هر زن رسیده است؛ رقمی که نگرانی‌ها درباره آینده جمعیت کشور و سرعت سالمندی را افزایش داده است. دبیر ستاد ملی جمعیت هشدار داده است که در صورت تداوم روند فعلی و بسته شدن پنجره جمعیتی طی ۱۵ سال آینده، جمعیت ایران ممکن است در افق ۷۵ ساله به حدود ۳۱ میلیون نفر کاهش پیدا کند.
مرضیه وحید دستجردی در بیست‌وچهارمین کنگره بین‌المللی انجمن علمی باروری و ناباروری ایران، با تشریح وضعیت جمعیتی کشور، تأکید کرد که برای حفظ جمعیت فعلی در محدوده ۸۷ میلیون نفر، نرخ باروری باید به بیش از ۲.۱ فرزند به ازای هر زن در سن باروری برسد.
نرخ باروری ایران از ۶ فرزند به ۱.۳۴ رسیده است
بر اساس اظهارات دبیر ستاد ملی جمعیت، نرخ باروری کلی کشور در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۴ فرزند رسیده است؛ درحالی‌که این شاخص در سال ۱۳۶۵، یعنی دهه ۶۰، به‌طور میانگین بین ۶ تا ۷ فرزند به ازای هر زن بود.
دستجردی با اشاره به برآوردهای جمعیتی مورد استناد خود اعلام کرد که در صورت ادامه روند کنونی، جمعیت ایران طی ۷۵ سال آینده ممکن است به ۳۱ میلیون نفر برسد. او همچنین درباره پیامدهای کاهش جمعیت جوان و افزایش سهم سالمندان در ساختار جمعیتی کشور هشدار داد.
چرا خانواده‌های ایرانی فرزند کمتری دارند؟
دبیر ستاد ملی جمعیت، مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را در کاهش تمایل خانواده‌ها به فرزندآوری مؤثر دانست. به گفته او، بیش از ۷۵ درصد موارد کاهش موالید با عواملی مانند افزایش سطح سواد و توسعه اجتماعی، در کنار توسعه‌نیافتگی اقتصادی متناسب با این تحولات، ارتباط دارد.
از مهم‌ترین موانع فرزندآوری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تورم و افزایش هزینه‌های زندگی و مسکن
- کاهش امید اجتماعی و نگرانی درباره آینده اقتصادی
- تحولات فرهنگی و گسترش فردگرایی
- به‌تأخیر افتادن ازدواج
- دشواری هماهنگی میان اشتغال و فرزندآوری برای زنان شاغل
دستجردی همچنین به وضعیت اشتغال زنان اشاره کرد و گفت زنان حدود ۵۰ درصد بدنه دولت را تشکیل می‌دهند و تعارض میان مسئولیت‌های شغلی و خانوادگی یکی از چالش‌های پیش روی فرزندآوری است.
حدود ۱۴ میلیون فرد مجرد در سنین باروری
آمارهای ارائه‌شده در این کنگره از وجود شمار قابل‌توجهی از افراد مجرد در سنین مرتبط با ازدواج و فرزندآوری حکایت دارد. بر اساس اعلام دبیر ستاد ملی جمعیت، حدود ۷.۳ میلیون مرد مجرد در گروه سنی ۲۰ تا ۵۴ سال و حدود ۶.۵ تا ۷ میلیون زن مجرد در گروه سنی ۱۵ تا ۴۹ سال در کشور زندگی می‌کنند.
در مجموع، حدود ۱۴ میلیون نفر از جمعیت کشور در این گروه‌های سنی مجرد هستند. این آمار، توجه به موانع ازدواج و فراهم کردن شرایط اقتصادی و اجتماعی مناسب برای تشکیل خانواده را به یکی از موضوعات مهم سیاست‌گذاری جمعیتی تبدیل می‌کند.
افزایش سن نخستین فرزندآوری و کاهش ازدواج در ایران
یکی دیگر از نگرانی‌های مطرح‌شده، افزایش سن ازدواج و نخستین فرزندآوری است. طبق آمار ارائه‌شده از سوی دستجردی، میانگین سن مادران در زمان تولد نخستین فرزند در کل کشور ۲۷.۶ سال است؛ این رقم در تهران به ۳۰.۸ سال می‌رسد.
همچنین فاصله میان ازدواج تا تولد فرزند اول حدود ۴.۶ سال اعلام شده است. به گفته دبیر ستاد ملی جمعیت، به‌تأخیر افتادن فرزندآوری می‌تواند چالش‌های مرتبط با ناباروری را افزایش دهد.
آمارهای اعلام‌شده همچنین از افزایش تجرد قطعی زنان حکایت دارد. بر این اساس، سهم زنان دارای تجرد قطعی از ۱.۱ درصد در سال ۱۳۷۵ به ۷.۷ درصد رسیده است. در همین دوره، تعداد ازدواج‌های ثبت‌شده نیز از حدود ۹۰۰ هزار مورد در سال ۱۳۸۹ به ۴۳۱ هزار مورد در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است.
سهم سالمندان ایران تا سال ۱۴۳۰ به ۳۲ درصد می‌رسد
کاهش نرخ باروری در کنار افزایش امید به زندگی، ساختار سنی جمعیت را به سمت سالمندی سوق می‌دهد. بر اساس آمار ارائه‌شده در این کنگره، در حال حاضر حدود ۱۳ درصد جمعیت کشور بالای ۶۰ سال دارند و پیش‌بینی می‌شود این سهم تا سال ۱۴۳۰ به ۳۲ درصد برسد.
افزایش جمعیت سالمند می‌تواند هزینه‌های نظام سلامت و خدمات مراقبتی را بیشتر کند و هم‌زمان نیاز به نیروی انسانی جوان برای مراقبت از سالمندان را افزایش دهد. در چنین شرایطی، کاهش جمعیت در سن کار نیز ممکن است بر بازار اشتغال، نظام بازنشستگی و منابع مالی کشور اثر بگذارد.
کارت امید مادر؛ پرداخت ماهانه ۲ میلیون تومان برای ۲۴ ماه
دبیر ستاد ملی جمعیت در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه‌های حمایتی دولت برای تشویق فرزندآوری اشاره کرد. به گفته او، طرح «کارت امید مادر» با اعتبار ۵۰ همت، معادل ۵۰ هزار میلیارد تومان، از ابتدای سال ۱۴۰۵ اجرایی شده است.
طبق توضیحات ارائه‌شده، در قالب این طرح ماهانه ۲ میلیون تومان به مدت ۲۴ ماه برای تأمین بخشی از هزینه‌های کودک به حساب مادران در سراسر کشور واریز می‌شود.
پوشش بیمه‌ای درمان ناباروری و توسعه مراکز تخصصی
وحید دستجردی همچنین خواستار پوشش کامل هزینه‌های درمان ناباروری از سوی بیمه‌ها و ادغام غربالگری ناباروری در شبکه بهداشت و درمان کشور شد. به گفته او، در حال حاضر ۷۹ مرکز سطح ۲ و ۱۳۰ مرکز سطح ۳ ناباروری در کشور فعال هستند و دولت برای حمایت از فعالیت این مراکز اعتباراتی در نظر گرفته است.
گسترش خدمات تشخیص و درمان ناباروری، کاهش هزینه‌های درمان و دسترسی آسان‌تر خانواده‌ها به خدمات تخصصی می‌تواند بخشی از موانع فرزندآوری را کاهش دهد. با این حال، تحقق اهداف جمعیتی به مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و حمایتی پایدار نیاز دارد.
برگزاری کنگره بین‌المللی باروری و ناباروری در تهران
بیست‌وچهارمین کنگره بین‌المللی انجمن علمی باروری و ناباروری ایران از ۲۰ تا ۲۲ آبان‌ماه در مرکز همایش‌های ابوریحان دانشگاه شهید بهشتی برگزار می‌شود. موضوع کاهش نرخ باروری، افزایش سن ازدواج و فرزندآوری و توسعه خدمات درمان ناباروری از محورهای مهم مطرح‌شده در این رویداد است.
آمارهای ارائه‌شده نشان می‌دهد مسئله جمعیت در ایران تنها به افزایش تعداد تولدها محدود نیست و عواملی مانند شرایط اقتصادی خانواده‌ها، دسترسی به خدمات درمانی، امنیت شغلی و امکان ایجاد تعادل میان کار و زندگی نیز در آن نقش دارند. برای دنبال کردن تازه‌ترین اخبار جمعیت، سلامت و سیاست‌های حمایتی، گزارش‌های آماج را دنبال کنید.
