لرزش فرمان یکی از مشکلات رایج خودرو است، اما منشأ آن همیشه جلوبندی نیست. بالانس نبودن چرخ، تاب داشتن رینگ، خرابی یا تغییر شکل لاستیک، مشکلات جلوبندی، سیستم فرمان، بلبرینگ و در برخی شرایط ترمز میتوانند باعث لرزش شوند. یکی از بهترین راههای تشخیص اولیه، توجه به زمانی است که لرزش ایجاد میشود. لرزشی که در یک محدوده مشخص از سرعت بیشتر میشود، معمولاً ارزش بررسی چرخ و بالانس را دارد؛ در حالی که لرزش همراه با ضربه در دستانداز، لقی فرمان یا تغییر رفتار خودرو میتواند احتمال ایراد در جلوبندی یا سیستم فرمان را بیشتر کند. با این حال، نوع لرزش بهتنهایی برای تشخیص قطعه معیوب کافی نیست و بررسی فنی لازم است.
تفاوت لرزش فرمان ناشی از بالانس چرخ و جلوبندی چیست؟
مهم ترین تفاوت در الگوی ایجاد لرزش است. وقتی مشکل از بالانس چرخ باشد، لرزش معمولاً با سرعت ارتباط مشخصی دارد و ممکن است در یک بازه سرعت بیشتر از حالت عادی احساس شود. در مقابل، مشکلات جلوبندی و فرمان میتوانند هنگام عبور از ناهمواری، ترمزگیری، شتابگیری یا تغییر مسیر خودشان را نشان دهند.
البته این یک قانون قطعی نیست. یک رینگ تابدار یا لاستیک آسیبدیده هم میتواند لرزش شدیدی ایجاد کند و یک قطعه جلوبندی فرسوده نیز ممکن است در سرعت خاصی لرزش را تشدید کند. بنابراین بهتر است به جای تعویض مستقیم قطعه، الگوی دقیق مشکل بررسی شود.
۱. اگر لرزش فقط در سرعت مشخصی ایجاد میشود، بالانس را بررسی کنید
مدیر یک مرکز تعمیر جلوبندی جک غرب تهران می گوید یکی از الگوهای متداول بالانس نبودن چرخ، ایجاد یا تشدید لرزش در یک محدوده مشخص از سرعت است. ممکن است خودرو در سرعت پایین کاملاً عادی باشد، اما با افزایش سرعت، لرزش فرمان شروع شود و در یک بازه مشخص بیشتر احساس شود.
در چنین شرایطی، بالانس چرخهای جلو یکی از اولین مواردی است که باید بررسی شود. علاوه بر بالانس، وضعیت رینگ و لاستیک نیز باید کنترل شود؛ زیرا لرزش همیشه فقط ناشی از وزنه بالانس نیست.
اگر بعد از بالانس صحیح همچنان لرزش باقی بماند، باید سراغ موارد دیگری مانند تاب رینگ، آسیب لاستیک، سیستم تعلیق و فرمان رفت.
۲. لرزش هنگام عبور از دستانداز بیشتر به جلوبندی مربوط است
اگر فرمان در مسیر صاف تقریباً عادی است اما هنگام عبور از چاله، دست انداز یا جاده ناهموار میلرزد و هم زمان صدای تقتق یا کوبش شنیده میشود، بررسی جلوبندی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
سیبک ها، بوش های طبق، میل تعادل و بوشهای آن، کمکفنرها و سایر اتصالات میتوانند در ایجاد چنین علائمی نقش داشته باشند. در این حالت، صرف بالانس کردن چرخها احتمالاً مشکل اصلی را برطرف نمیکند.
در خودروهای چینی، ساختار جلوبندی و نوع قطعات بسته به مدل متفاوت است؛ بنابراین عیب یابی و تعمیر خودروهای چینی در غرب تهران نیز باید بر اساس مدل خودرو و الگوی دقیق لرزش انجام شود، نه صرفاً بر مبنای یک علامت کلی.
۳. لرزش فرمان هنگام ترمزگیری را با بالانس اشتباه نگیرید
اگر لرزش تقریباً فقط هنگام ترمز گرفتن ایجاد میشود، سیستم ترمز باید بررسی شود. در این شرایط ممکن است دیسک ترمز، مجموعه کالیپر یا سایر اجزای ترمز در ایجاد لرزش نقش داشته باشند. این حالت با لرزشی که در سرعت مشخص و بدون ترمزگیری ایجاد میشود تفاوت دارد. به همین دلیل اگر لرزش فقط هنگام کاهش سرعت و فشردن پدال ترمز ظاهر میشود، بهتر است قبل از بالانس چرخها وضعیت ترمز نیز بررسی شود.
۴. لقی فرمان و کشیدن خودرو میتواند نشانه مشکل جلوبندی یا فرمان باشد
اگر علاوه بر لرزش، فرمان لقی دارد، خودرو به یک سمت میکشد یا در تغییر مسیر احساس ناپایداری ایجاد میشود، احتمال وجود مشکل در جلوبندی یا سیستم فرمان بیشتر میشود. در چنین شرایطی ممکن است سیبک ها، اجزای فرمان، بوشها، اتصالات یا سایر قطعات تعلیق نیاز به بررسی داشته باشند. این علائم را نباید صرفاً با بالانس چرخ مرتبط دانست، به خصوص اگر رفتار خودرو در مسیر نیز تغییر کرده باشد.
۵. لرزش همراه با صدای زوزه از چرخ
اگر لرزش با صدای وزوز، زوزه یا غرش همراه است و صدا با افزایش سرعت تغییر میکند، بررسی بلبرینگ چرخ نیز اهمیت پیدا میکند. این حالت با بالانس نبودن چرخ تفاوت دارد و ممکن است منشأ مشکل در خود مجموعه چرخ باشد. از طرف دیگر، تایر دارای سایش نامنظم نیز ممکن است صدایی شبیه زوزه ایجاد کند. بنابراین محل و شرایط ایجاد صدا باید دقیق مشخص شود.
۶. لرزش همراه با خرابی یا آسیب لاستیک
لاستیک آسیب دیده، برآمده، تغییر شکل داده یا دارای سایش غیرعادی میتواند باعث لرزش فرمان شود. این مشکل ممکن است حتی پس از بالانس نیز باقی بماند؛ زیرا مشکل اصلی از خود لاستیک است.
به همین دلیل، در زمان بررسی لرزش فرمان باید سطح لاستیک، عمق و الگوی سایش، برآمدگی، آسیب دیواره و فشار باد نیز کنترل شود. ادامه رانندگی با لاستیک آسیبدیده، بهخصوص اگر آسیب ساختاری وجود داشته باشد، میتواند خطرناک باشد.
۷. تاب داشتن رینگ میتواند شبیه بالانس نبودن چرخ باشد
گاهی راننده پس از بالانس کردن چرخ همچنان لرزش احساس میکند. یکی از احتمالات در این وضعیت، تاب یا تغییر شکل رینگ است.
اگر رینگ در اثر برخورد با چاله یا مانع تغییر شکل داده باشد، بالانس بهتنهایی نمیتواند مشکل هندسی چرخ را برطرف کند. در این شرایط باید میزان تاب رینگ و وضعیت قرارگیری لاستیک روی رینگ بررسی شود.
از کجا بفهمیم مشکل از بالانس است یا جلوبندی؟
برای تشخیص اولیه، بهتر است شرایط ایجاد لرزش را مرحله به مرحله بررسی کنید. اگر لرزش عمدتاً با افزایش سرعت ایجاد میشود و در یک محدوده مشخص شدیدتر است، ابتدا بالانس، رینگ و لاستیک ارزش بررسی بیشتری دارند.
اگر لرزش در دستانداز، پیچیدن، ترمزگیری یا هنگام حرکت روی مسیر ناهموار ایجاد میشود، باید جلوبندی و سیستم فرمان نیز بررسی شوند.
اگر علاوه بر لرزش، صدای زوزه وجود دارد، بلبرینگ و لاستیک باید بررسی شوند. اگر لرزش فقط هنگام ترمزگیری اتفاق میافتد، سیستم ترمز در اولویت قرار میگیرد.
در خودروهای ام وی ام که این روزه در ایران زیاد دیده می شوند ، نیز تشخیص باید بر اساس همین الگو انجام شود. برای مثال، اگر لرزش با صدای تق تق و عبور از دستانداز همراه است، خدمات تعمیر جلوبندی ام وی ام غرب تهران میتواند شامل کنترل سیبک ها، بوش ها، میل تعادل، کمک فنر و سایر اتصالات باشد. این تفکیک فقط برای عیب یابی اولیه است و نمیتواند بدون بررسی فنی، قطعه معیوب را قطعی مشخص کند.
آیا بالانس نبودن چرخ میتواند به جلوبندی آسیب بزند؟
بالانس نامناسب میتواند باعث ایجاد لرزش مداوم شود و این لرزش به مرور روی کیفیت عملکرد و استهلاک بعضی اجزای خودرو اثر بگذارد. با این حال، نباید هر لرزش طولانیمدت را مستقیماً عامل خرابی یک قطعه جلوبندی دانست.
اگر لرزش ادامهدار است، بهتر است علت آن مشخص شود؛ زیرا ممکن است علاوه بر بالانس، رینگ، لاستیک یا یکی از اجزای تعلیق نیز مشکل داشته باشد.
اگر بعد از بالانس هنوز فرمان میلرزد چه کنیم؟
اگر بالانس چرخ انجام شده اما لرزش باقی مانده است، نباید بدون بررسی دوباره چندین بار بالانس را تکرار کرد. در مرحله بعد باید رینگ، لاستیک، میزان تاب چرخ، وضعیت جلوبندی، سیستم فرمان و در صورت نیاز بلبرینگ بررسی شوند.
همچنین باید مشخص شود لرزش دقیقاً در چه سرعتی، چه شرایطی و روی چه سطحی ایجاد میشود. اگر لرزش هنگام ترمز بیشتر میشود، وضعیت دیسک و سیستم ترمز نیز باید بررسی شود.
آیا میتوان با لرزش فرمان رانندگی کرد؟
شدت و علت لرزش اهمیت زیادی دارد. یک لرزش خفیف که مدتها ثابت بوده و هیچ علامت دیگری ندارد ممکن است نیازمند بررسی در اولین فرصت باشد، اما لرزش شدید یا ناگهانی موضوع متفاوتی است.اگر لرزش همراه با کشیدن خودرو، لقی فرمان، صدای شدید از چرخ، آسیب لاستیک، تغییر ناگهانی کنترل خودرو یا مشکل هنگام ترمزگیری باشد، بهتر است ادامه رانندگی غیرضروری متوقف شود و خودرو سریعتر بررسی شود.
توصیه آخر
برای تشخیص اینکه لرزش فرمان از بالانس چرخ است یا جلوبندی، مهم ترین سرنخ شرایط ایجاد آن است. لرزش وابسته به سرعت، به خصوص در یک محدوده مشخص، بررسی بالانس، رینگ و لاستیک را در اولویت قرار می دهد. در مقابل، لرزش همراه با دست انداز، کوبش، لقی فرمان یا تغییر رفتار خودرو میتواند نیازمند بررسی جلوبندی و سیستم فرمان باشد.
اگر لرزش فقط هنگام ترمزگیری ایجاد میشود، سیستم ترمز باید بررسی شود و اگر با زوزه یا غرش از چرخ همراه است، بلبرینگ و لاستیک نیز اهمیت پیدا میکنند. در نتیجه، بالانس کردن چرخ اولین راهحل برای تمام انواع لرزش فرمان نیست و تشخیص صحیح باید بر اساس زمان و شرایط ایجاد لرزش انجام شود.
