به گزارش آماج، پژوهشگران با بررسی مغز بیش از ۲ هزار بزرگسال، ناحیهای مشخص از هیپوکامپ را شناسایی کردهاند که در افراد مبتلا به افسردگی حجم کمتری دارد. این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن برخی عوامل خطر شناختهشده آلزایمر نیز مشاهده شده است.
این یافته میتواند سرنخ تازهای درباره ارتباط پیچیده میان افسردگی، ساختار مغز و بیماریهای مرتبط با حافظه ارائه دهد؛ بااینحال، پژوهشگران تأکید دارند که نتایج بههیچوجه ثابت نمیکند افسردگی مستقیماً باعث کوچکشدن این بخش از مغز میشود.
کدام بخش مغز در افراد مبتلا به افسردگی کوچکتر است؟
به نقل از آماج، پژوهشگران دادههای ۲۰۰۹ فرد ۵۰ تا ۹۰ ساله را بررسی کردند. همه شرکتکنندگان از نظر شناختی سالم بودند و ۶۳۰ نفر از آنها، یعنی حدود یکسوم، سابقه افسردگی داشتند.
پژوهشگران با استفاده از تصاویر MRI با وضوح بالا، حجم بخشهای مختلف هیپوکامپ را اندازهگیری کردند. نتایج نشان داد افراد مبتلا به افسردگی، بهطور میانگین حجم کمتری در ناحیهای موسوم به CA23DG دارند.
هیپوکامپ یکی از ساختارهای مهم مغز در فرآیندهای یادگیری و حافظه است و از زیرناحیههای مختلفی تشکیل شده است. ناحیه CA23DG ترکیبی از بخشهای CA2 و CA3 و همچنین شکنج دندانهای است و در پردازش اطلاعات نقش دارد.
ارتباط میان افسردگی و حجم کمتر این ناحیه پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، جنسیت، شاخص توده بدنی و میزان فعالیت بدنی همچنان پابرجا بود. در مقابل، در تحلیل اصلی تفاوت معناداری در حجم نواحی CA1 و سابیکولوم میان افراد مبتلا به افسردگی و افراد بدون افسردگی مشاهده نشد.
رابطه افسردگی با عوامل خطر آلزایمر
پژوهشگران سپس بررسی کردند که آیا تفاوت مشاهدهشده را میتوان با عوامل شناختهشده مرتبط با بیماری آلزایمر توضیح داد یا خیر. برای این منظور، نشانگرهای دو پروتئین مرتبط با آلزایمر، یعنی آمیلوئید و تاو، و همچنین وضعیت ژنتیکی افراد از نظر گونه APOE ε4 بررسی شد.
پس از در نظر گرفتن این عوامل نیز ارتباط میان افسردگی و حجم کمتر CA23DG تقریباً بدون تغییر باقی ماند. این موضوع میتواند نشان دهد که ارتباط مشاهدهشده الزاماً ناشی از همان مسیرهای زیستی مرتبط با بیماری آلزایمر نیست.
آیا افسردگی باعث کوچکشدن هیپوکامپ میشود؟
پاسخ این پرسش هنوز مشخص نیست. مطالعه حاضر از نوع مقطعی است و بنابراین میتواند وجود یک ارتباط را نشان دهد، اما برای اثبات رابطه علت و معلولی کافی نیست.
به بیان دیگر، هنوز مشخص نیست آیا افسردگی باعث تغییرات ساختاری در ناحیه CA23DG میشود، آیا تغییرات این بخش از هیپوکامپ در ایجاد یا تداوم افسردگی نقش دارند، یا اینکه عامل دیگری باعث بروز هر دو پدیده میشود.
داروهای ضدافسردگی چه نقشی دارند؟
در میان شرکتکنندگان مبتلا به افسردگی، افرادی که داروی ضدافسردگی مصرف میکردند، در دو ناحیه CA23DG و CA1 حجم کمتری داشتند. بااینحال، این نتیجه به معنای آن نیست که داروهای ضدافسردگی باعث کوچکشدن هیپوکامپ شدهاند.
افرادی که دارو دریافت میکنند ممکن است به افسردگی شدیدتر یا طولانیتری مبتلا بوده باشند و همین ویژگیها میتواند با تفاوتهای ساختاری مغز ارتباط داشته باشد. پژوهشگران اطلاعات کافی درباره مدت ابتلا به افسردگی، شدت علائم پیش از شروع درمان و مدت مصرف دارو نداشتند؛ بنابراین نمیتوان اثر احتمالی دارو را از ویژگیهای خود بیماری جدا کرد.
دنیل لو، نویسندهی اصلی مطالعه و دانشجوی دکتری برنامه علوم اعصاب دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، میگوید پژوهشگران در مطالعهی حاضر نمیتوانند اثر احتمالی داروها را از اثر افسردگی شدیدتری که دارو برای درمان آن تجویز شده است، تفکیک کنند. به گفتهی او، مطالعات بلندمدتی که افراد را پیش و پس از شروع درمان دنبال کنند، برای روشنشدن این رابطه ضروری هستند.
یافتهای مهم، اما نه یک نتیجه قطعی
یافتههای این پژوهش اهمیت بررسی دقیقتر زیرناحیههای هیپوکامپ را نشان میدهد. اگرچه این ساختار مغزی بهطور کلی با حافظه و بیماری آلزایمر ارتباط دارد، نتایج جدید نشان میدهد ارتباط افسردگی با ساختار هیپوکامپ ممکن است به بخش خاصی از آن محدود باشد.
همچنین مستقلبودن ارتباط CA23DG از نشانگرهای آمیلوئید و تاو و گونه ژنتیکی APOE ε4 میتواند مسیر تازهای برای پژوهشهای آینده باز کند. بااینحال، برای مشخصشدن جهت این رابطه و عوامل مؤثر بر آن، مطالعات طولانیمدت و دقیقتری مورد نیاز است.
پژوهشگران تأکید کردهاند که این نتایج نباید بهعنوان دلیلی برای تغییر یا قطع داروهای ضدافسردگی تجویزشده تفسیر شود. مطالعه حاضر نه نشان میدهد که داروهای ضدافسردگی باعث کوچکشدن هیپوکامپ میشوند و نه ثابت میکند که افسردگی مستقیماً چنین تغییری ایجاد میکند.
در نهایت، این پژوهش قطعه تازهای به تصویر پیچیده رابطه میان افسردگی، ساختار مغز و خطر آلزایمر اضافه میکند؛ اما برای مشخصشدن علت و معلول این ارتباط همچنان به تحقیقات بیشتری نیاز است.
برای دنبالکردن تازهترین اخبار و یافتههای علمی در حوزه سلامت و مغز، به آماج مراجعه کنید.
