کودکان قربانیان خاموش اخبار منفیاند؛ در جهانی که جنگ، خشونت، بحرانهای اجتماعی و حوادث تلخ بهصورت شبانهروزی از رسانهها مخابره میشود، ذهنهای کوچک بیش از هر زمان دیگری در معرض پیامهایی قرار دارند که میتواند احساس امنیت روانی آنها را تهدید کند. کارشناسان سلامت روان کودک هشدار میدهند که مواجهه مکرر با اخبار منفی، اگر مدیریت نشود، ممکن است پیامدهای کوتاهمدت و بلندمدت جدی به همراه داشته باشد.
چرا کودکان بیشتر از اخبار منفی آسیب میبینند؟
کودکان جهان را با منطق پیچیده بزرگسالان تحلیل نمیکنند، بلکه آن را با عینک احساسات میبینند. مفاهیمی مانند جنگ، مرگ یا ناامنی برای آنها انتزاعی و مبهم است. به همین دلیل، وقتی تصاویر خشونتآمیز یا گزارشهای نگرانکننده را میبینند، ممکن است تصور کنند این اتفاقات هر لحظه برای خودشان یا خانوادهشان رخ خواهد داد.
به گزارش خبرواژه، پردیس چلبی، روانشناس کودک و نوجوان، معتقد است رشد ناکامل شناختی و هیجانی باعث میشود کودکان نتوانند میان یک خبر دور از زندگی شخصیشان و واقعیت نزدیک به خود مرز روشنی ترسیم کنند. همین مسئله زمینهساز اضطراب و احساس ناامنی عمیق در آنها میشود.
پیامدهای روانی اخبار منفی بر کودکان
مواجهه مکرر با اخبار ناگوار میتواند احساس ترس پایدار، نگرانی درباره آینده و بیاعتمادی به محیط اطراف را در کودک تقویت کند. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، احتمال بروز اضطراب مزمن یا حتی علائم افسردگی در سالهای بعد افزایش مییابد.
کودکان ممکن است نتوانند احساسات خود را بهصورت کلامی بیان کنند و در نتیجه، تنشهای درونیشان از طریق رفتار بروز میکند.
نشانههای هشداردهنده در رفتار کودکان
- کابوس و ترسهای شبانه
- شبادراری یا بازگشت به رفتارهای کودکانهتر
- وابستگی بیش از حد به والدین
- گوشهگیری یا کاهش تمایل به بازی
- پرخاشگری یا تحریکپذیری ناگهانی
- افت تمرکز در مدرسه
- پرسشهای مکرر درباره مرگ، جنگ یا امنیت خانواده
شناخت بهموقع این نشانهها میتواند از تثبیت اضطراب جلوگیری کند.
والدین؛ نخستین خط دفاع روانی کودک
خانواده مهمترین پناهگاه روانی کودک است. والدین باید نوع و میزان محتوای رسانهای را متناسب با سن فرزند خود انتخاب کنند و از پخش مداوم اخبار سنگین در حضور او پرهیز کنند.
توضیح ساده و صادقانه اخبار، بدون بزرگنمایی یا ایجاد ترس، به کودک کمک میکند واقعیت را در چارچوبی امن درک کند. گفتوگوی آرام و همدلانه و پاسخ دادن به پرسشها با زبانی قابل فهم، اضطراب را کاهش میدهد.
نکته مهم دیگر، مدیریت هیجانات خود والدین است. کودک از واکنشهای بزرگسالان الگو میگیرد؛ اگر والدین با اضطراب شدید اخبار را دنبال کنند، این نگرانی بهصورت ناخودآگاه به کودک منتقل میشود.
ایجاد احساس امنیت در خانه
ایجاد فضایی گرم، قابل پیشبینی و حمایتگر در خانه، یکی از مؤثرترین راههای خنثیسازی اثرات اخبار منفی است. در آغوش گرفتن کودک، اختصاص زمان باکیفیت، بازیهای گروهی، قصهگویی و فعالیتهای شاد، پیام روشنی از امنیت و حمایت منتقل میکند.
کودک باید بداند که خانه محل امن اوست و بزرگسالان از او محافظت میکنند.
مسئولیت رسانهها در قبال سلامت روان کودکان
در کنار خانواده، رسانهها نیز نقش مهمی در حفظ سلامت روان کودکان دارند. استفاده از هشدارهای سنی، پرهیز از نمایش تصاویر خشن و هیجانسازی افراطی و تولید محتوای متناسب با گروههای سنی مختلف، میتواند آسیبهای روانی را کاهش دهد.
تعادل میان اطلاعرسانی و حفظ آرامش جامعه، بهویژه کودکان، یک ضرورت حرفهای برای رسانهها محسوب میشود.
نقش مدارس و آموزش سواد رسانهای
آموزش سواد رسانهای به کودکان کمک میکند اخبار را بهتر تحلیل کنند و هر پیام رسانهای را بهعنوان تهدید مستقیم در نظر نگیرند. مدارس میتوانند با ایجاد فضای گفتوگوی امن، به دانشآموزان فرصت دهند نگرانیهای خود را بیان کنند.
همکاری میان مدرسه و خانواده برای شناسایی نشانههای اضطراب و ارائه حمایتهای لازم، نقش مهمی در پیشگیری از آسیبهای بلندمدت دارد.
مدیریت رسانههای دیجیتال در خانواده
کنترل دسترسی کودکان به تلویزیون، اینترنت و شبکههای اجتماعی از اهمیت زیادی برخوردار است. تعیین زمان مشخص برای استفاده از رسانهها، قرار دادن وسایل دیجیتال در فضای مشترک خانه و همراهی والدین هنگام تماشای برنامهها، مواجهه با محتوای نامناسب را کاهش میدهد.
ایجاد فضای گفتوگوی باز درباره آنچه کودک دیده یا شنیده است، احساس اعتماد و امنیت را تقویت میکند و از شکلگیری ترسهای پنهان جلوگیری خواهد کرد.
جمعبندی
کودکان قربانیان خاموش اخبار منفی هستند، زیرا ذهن و هیجان آنها هنوز به بلوغ کامل نرسیده است. مدیریت آگاهانه رسانهها، ایجاد محیط امن در خانه، آموزش سواد رسانهای و گفتوگوی همدلانه میتواند سپری محافظ در برابر اضطراب ناشی از اخبار باشد. در دنیای پرتنش امروز، حفظ امنیت روانی کودکان وظیفهای مشترک میان خانواده، مدرسه و رسانههاست.
