پوکی استخوان (Osteoporosis) تنها یک بیماری نیست؛ بلکه نتیجهٔ پیچیدهای از عوامل ژنتیکی، تغذیهای و سبک زندگی است. این اختلال با کاهش توده استخوانی و تخریب ساختار میکروسکوپی استخوان، ریسک شکستگی را در نواحی مثل ستون فقرات، لگن و مچ دست افزایش میدهد. با توجه به افزایش امید به زندگی و شیوع بیماری، توجه به پیشگیری و مدیریت آن ضرورت یافته است.
استخوان؛ بافتی پویا و قابل بازسازی
استخوانها همواره در حال بازسازی هستند. استئوکلاستها استخوان قدیمی را جذب و استئوبلاستها استخوان جدید میسازند. پوکی استخوان زمانی رخ میدهد که تعادل این فرآیند به نفع جذب استخوان بههم خورده و نرخ تشکیل استخوان نتواند کسری را جبران کند. عوامل مؤثر شامل تغییرات هورمونی، کمبود فعالیت بدنی، سوءتغذیه و مصرف برخی داروها هستند.
تغذیه؛ سنگبنای سلامت استخوان
محمد باقرنیا، متخصص تغذیه، میگوید: تغذیه مناسب نقش حیاتی در ساخت و حفظ تراکم استخوان دارد. مصرف کافی کلسیم، ویتامین D و پروتئین، به همراه منیزیم و ویتامین K، پایهای برای استخوانهای قوی است. منابع شامل لبنیات، سبزیجات برگسبز، ماهیهای چرب، تخممرغ، حبوبات، مغزها و محصولات غنیشده هستند.
رژیمهای سالم مانند رژیم مدیترانهای یا DASH میتوانند تا ۲۰ تا ۳۰ درصد از بروز پوکی استخوان پیشگیری کنند. همچنین، پرهیز از مصرف زیاد نمک، نوشابههای گازدار، فستفود و کاهش مصرف قهوه و چای پررنگ، برای حفظ تعادل مواد معدنی ضروری است.
سبک زندگی و فعالیت بدنی
ورزشهای تحملکننده وزن مانند پیادهروی تند، دویدن آرام و تمرینات مقاومتی همراه با تغذیه مناسب، دو بال اساسی سلامت استخوانها هستند. توزیع یکنواخت پروتئین در وعدههای غذایی نیز به ساخت استخوان و عضله کمک میکند. اصلاح سبک زندگی شامل اجتناب از مصرف الکل و دخانیات، خواب کافی و مدیریت استرس اهمیت فراوانی دارد.
مزاج و عملکرد معده در طب سنتی
محمد مظاهری، متخصص طب سنتی، توضیح میدهد: افرادی با مزاج بلغم و کسانی که غذاهای سرد مصرف میکنند، در معرض خطر بیشتری برای پوکی استخوان هستند. ضعف معده و هضم ناصحیح نیز میتواند باعث کاهش کیفیت استخوانها شود. مدیریت مزاج، پرهیز از غذاهای سرد، فعالیت متناسب با توان بدنی و خواب منظم برای پیشگیری از تحلیل استخوان ضروری است.
مکملها و نقش تغذیه درمانی
در افراد مبتلا به پوکی استخوان، تغذیه درمانی در کنار داروهای تجویزی اهمیت دارد. هدف از تغذیه درمانی، تأمین کلسیم، ویتامین D و پروتئین کافی برای افزایش کارایی داروها، بازسازی جزئی استخوان و تقویت عضلات است. مصرف مکملها باید تحت نظر پزشک و بر اساس آزمایشها انجام شود.
جمعبندی
سلامت استخوان نتیجه تعامل تغذیه، سبک زندگی و مزاج است. مصرف مواد مغذی، ورزش منظم، کنترل استرس، مدیریت مزاج و تقویت عملکرد معده، کلید پیشگیری و کاهش خطر پوکی استخوان هستند. توجه به این عوامل از دوران کودکی و نوجوانی تا سالمندی میتواند کیفیت زندگی و سلامت اسکلتی را حفظ کند.
