آلرژی غذایی (Food Allergy) یکی از نگرانیهای جدی والدین در سالهای ابتدایی زندگی کودک است. نتایج یک پژوهش گسترده جهانی نشان میدهد که تاخیر در مصرف بادامزمینی میتواند خطر آلرژی غذایی را تا دو برابر افزایش دهد. این یافته مهم، نگاه سنتی درباره زمان معرفی غذاهای حساسیتزا به نوزادان را به چالش میکشد و بر نقش حیاتی ماههای نخست زندگی در شکلگیری سیستم ایمنی تأکید دارد. اکنون شواهد علمی نشان میدهد خطر آلرژی غذایی مدتها پیش از اولین واکنش ظاهری کودک آغاز میشود.
به گزارش خبرواژه، نتایج یک تجزیهوتحلیل جهانی که دادههای نزدیک به سه میلیون کودک در ۴۰ کشور را بررسی کرده، نشان میدهد مجموعهای از سیگنالهای اولیه زندگی پیش از بروز آلرژی غذایی ظاهر میشوند. این سیگنالها شامل اگزما در سال اول زندگی، مصرف آنتیبیوتیک در ماه نخست تولد و تاخیر در مصرف بادامزمینی هستند.
تاخیر در مصرف بادامزمینی؛ زنگ خطر جدی برای آلرژی غذایی
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش، ارتباط مستقیم میان تاخیر در مصرف بادامزمینی و افزایش خطر آلرژی غذایی است. نوزادانی که نخستینبار پس از ۱۲ ماهگی بادامزمینی را امتحان کردند، بیش از دو برابر بیشتر در معرض ابتلا به آلرژی قرار داشتند.
این نتیجه نشان میدهد سیستم ایمنی نوزاد در ماههای ابتدایی زندگی، آمادگی یادگیری و تحمل مواد غذایی جدید را دارد. اگر معرفی این مواد به تعویق بیفتد، احتمال دارد بدن آنها را به عنوان تهدید شناسایی کند و واکنش آلرژیک ایجاد شود.
چرا زمانبندی معرفی غذا اهمیت دارد؟
سیستم ایمنی در سال اول زندگی در حال آموزش است. مواجهه کنترلشده و بهموقع با غذاهای حساسیتزا مانند بادامزمینی میتواند به بدن کمک کند آنها را بهعنوان مواد بیخطر شناسایی کند. اما حذف یا تأخیر طولانی در معرفی این مواد ممکن است روند تحمل ایمنی را مختل کند.
نقش اگزما در افزایش خطر آلرژی غذایی
پژوهشگران دریافتند کودکانی که در سال اول زندگی دچار اگزما بودند، سه تا چهار برابر بیشتر در معرض آلرژی غذایی قرار داشتند. وجود التهاب و آسیب در سد دفاعی پوست میتواند راه ورود آلرژنها را تسهیل کند و سیستم ایمنی را تحریک نماید.
البته همه نوزادان مبتلا به اگزما دچار آلرژی غذایی نمیشوند. این موضوع نشان میدهد اگزما بهتنهایی عامل تعیینکننده نیست، بلکه در کنار سایر فاکتورهای بیولوژیکی و محیطی معنا پیدا میکند.
ارتباط سلامت پوست و سیستم ایمنی
پوست نخستین سد دفاعی بدن است. هنگامی که این سد به دلیل خشکی یا اگزما آسیب میبیند، پروتئینهای غذایی میتوانند از طریق پوست وارد بدن شوند و واکنش ایمنی ایجاد کنند. به همین دلیل مراقبت از سلامت پوست نوزادان میتواند یکی از راهکارهای مهم پیشگیری باشد.
آنتیبیوتیکها و تاثیر آنها بر میکروبیوم روده
مصرف آنتیبیوتیک در هفتهها و ماه اول زندگی نیز بهعنوان یکی از عوامل مؤثر شناسایی شد. آنتیبیوتیکها با کاهش تنوع باکتریهای مفید روده، میتوانند تعادل میکروبیوم را برهم بزنند.
میکروبیوم روده نقش اساسی در آموزش سیستم ایمنی دارد. وقتی تعادل باکتریایی مختل شود، بدن ممکن است در تشخیص مواد بیضرر از عوامل خطرناک دچار اشتباه شود. این مسئله میتواند احتمال بروز آلرژی غذایی را افزایش دهد.
نقش ژنتیک و سابقه خانوادگی در آلرژی غذایی
سابقه خانوادگی همچنان یکی از مهمترین شاخصهای خطر محسوب میشود. کودکانی که والدین یا خواهر و برادر مبتلا به آلرژی دارند، بیشتر در معرض خطر قرار دارند؛ بهویژه زمانی که هر دو والد سابقه آلرژی داشته باشند.
با این حال پژوهشگران تأکید میکنند ژنتیک بهتنهایی نمیتواند همه موارد آلرژی غذایی را توضیح دهد. تعامل میان ژنها، سلامت پوست، میکروبیوم و مواجهههای محیطی در کنار هم تعیینکننده هستند.
عوامل تولد و شرایط محیطی
نتایج تحقیق نشان داد برخی شرایط تولد و عوامل اجتماعی نیز میتوانند نقش داشته باشند. با این حال وزن کم هنگام تولد یا تولد دیرتر از موعد، برخلاف تصور رایج، پیشبینیکننده قطعی آلرژی غذایی نبودند.
همچنین عواملی مانند عدم شیردهی، رژیم غذایی مادر در دوران بارداری یا استرس بارداری، ارتباط واضح و مستقیمی با افزایش خطر آلرژی غذایی نشان ندادند.
چه عواملی خطر آلرژی را افزایش ندادند؟
بر اساس یافتهها، برخی عوامل که پیشتر تصور میشد در بروز آلرژی نقش داشته باشند، تأثیر معناداری نشان ندادند. این موضوع اهمیت تمرکز بر عوامل اثباتشده مانند زمانبندی معرفی غذاهای حساسیتزا و مدیریت سلامت پوست را دوچندان میکند.
راهکارهای پیشگیری از آلرژی غذایی در نوزادان
۱. معرفی بهموقع غذاهای حساسیتزا
طبق شواهد جدید، معرفی تدریجی و کنترلشده غذاهایی مانند بادامزمینی در سال اول زندگی، تحت نظر پزشک، میتواند خطر آلرژی را کاهش دهد.
۲. مراقبت جدی از پوست نوزاد
پیشگیری و درمان بهموقع اگزما و حفظ رطوبت پوست، میتواند نقش مهمی در کاهش ورود آلرژنها از طریق پوست داشته باشد.
۳. مصرف منطقی آنتیبیوتیک
استفاده از آنتیبیوتیک تنها در صورت ضرورت پزشکی و با تجویز پزشک توصیه میشود تا از اختلال در میکروبیوم جلوگیری شود.
۴. مشاوره با متخصص کودکان یا آلرژی
در صورت وجود سابقه خانوادگی آلرژی، بهتر است برنامه تغذیهای کودک با نظر پزشک تنظیم شود.
جمعبندی؛ پیشگیری از آلرژی از ماههای نخست زندگی آغاز میشود
یافتههای این پژوهش جهانی نشان میدهد آلرژی غذایی نتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه حاصل تعامل پیچیده میان ژنتیک، سلامت پوست، میکروبیوم و زمانبندی معرفی غذاهاست. مهمترین پیام این تحقیق آن است که تاخیر در مصرف بادامزمینی میتواند خطر آلرژی غذایی را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
بنابراین والدین باید با آگاهی علمی و مشورت پزشک، درباره زمان معرفی غذاهای حساسیتزا تصمیم بگیرند. پیشگیری از آلرژی غذایی از همان ماههای ابتدایی زندگی آغاز میشود و توجه به سیگنالهای اولیه میتواند آینده سلامت کودک را تحت تاثیر قرار دهد.
