اضطراب همیشگی در عصر بمباران اطلاعاتی به یکی از چالشهای جدی سلامت روان در سالهای اخیر تبدیل شده است. در دنیایی که اخبار تهدید، جنگ و سناریوهای هولناک هر لحظه در شبکههای اجتماعی بازنشر میشوند، ذهن انسان کمتر از هر زمان دیگری فرصت آرامگرفتن دارد. این وضعیت، مغز را در حالت آمادهباش دائمی نگه میدارد؛ حالتی که در روانشناسی با فعال شدن سیستم بقا و افزایش هورمون استرس شناخته میشود. Understanding chronic anxiety in the age of information overload can help us protect both our mental and physical health.
به گزارش «خبرواژه»، تکرار مداوم اخبار اضطرابآور نهتنها آرامش روانی را مختل میکند، بلکه بر حافظه، تمرکز، سلامت جسم و حتی روابط خانوادگی نیز سایه میاندازد. اما چرا مغز تا این اندازه به اخبار تهدید حساس است و چگونه میتوان از این چرخه فرساینده خارج شد؟
وقتی اخبار تهدید «مغز بقا» را فعال میکند
از منظر روانشناسی، انسان دارای سیستمی درونی برای بقاست که در شرایط خطر فعال میشود. بخشی از مغز به نام آمیگدال مسئول پردازش ترس و تهدید است. زمانی که فرد با اخبار جنگ، تهدید یا بحرانهای مداوم مواجه میشود، آمیگدال این اطلاعات را بهعنوان خطر بالقوه تفسیر میکند؛ حتی اگر در لحظه هیچ تهدید مستقیمی وجود نداشته باشد.
در چنین شرایطی، مغز شروع به «تصویرسازی منفی» میکند؛ یعنی سناریوهای بدبینانه را بازسازی میکند تا فرد را برای مواجهه احتمالی آماده سازد. این مکانیسم در اصل برای محافظت از جان انسان طراحی شده است، اما در عصر رسانههای ۲۴ ساعته میتواند به اضطراب مزمن تبدیل شود.
نقش کورتیزول؛ هورمون آمادهباش
فعال شدن سیستم بقا باعث ترشح هورمونی به نام کورتیزول میشود. افزایش کورتیزول در کوتاهمدت مفید است؛ زیرا بدن را برای واکنش سریع (جنگ یا فرار) آماده میکند. اما مشکل زمانی آغاز میشود که این هورمون بهصورت مداوم و بدون خطر واقعی در سطح بالا باقی بماند.
تأثیر کورتیزول بر حافظه
سطح بالای کورتیزول میتواند عملکرد حافظه را مختل کند. بسیاری از افراد در شرایط استرس شدید گزارش میکنند که بخشهایی از یک رویداد را به یاد نمیآورند. این پدیده نتیجه بازداری حافظه در اثر افزایش شدید کورتیزول است.
افت کورتیزول و احساس فرسودگی
پس از یک دوره استرس شدید، سطح کورتیزول کاهش مییابد تا بدن به تعادل بازگردد. گاهی این کاهش از حد طبیعی نیز پایینتر میرود و فرد دچار بیحالی، ضعف و فرسودگی میشود. این همان احساسی است که بسیاری از افراد پس از روزهای پرتنش تجربه میکنند.
تکرار چرخه افزایش و کاهش شدید کورتیزول میتواند بر قلب، فشار خون، سیستم عصبی و حتی روابط خانوادگی اثر منفی بگذارد.
چرا برخی افراد وسواسگونه اخبار تهدید را دنبال میکنند؟
واکنش انسانها به تهدید یکسان نیست. روانشناسان سه سبک مقابلهای اصلی را معرفی میکنند:
۱. جنگ (Fight)
در این حالت، فرد برای غلبه بر ترس، خود را بیشتر در معرض منبع اضطراب قرار میدهد. برای مثال، کسی که از جنگ میترسد، ممکن است مدام اخبار مربوط به آن را دنبال کند تا احساس کنترل بیشتری داشته باشد.
۲. فرار (Flight)
برخی افراد در نقطه مقابل قرار دارند و بهطور کامل از اخبار و اطلاعات فاصله میگیرند تا از اضطراب دور بمانند.
۳. فریز شدن (Freeze)
در این وضعیت، فرد دچار نوعی انفعال میشود؛ نه اقدامی میکند و نه از منبع اضطراب فاصله میگیرد.
هیچیک از این سبکها ذاتاً «بد» نیستند، اما افراط در هر کدام میتواند به آسیب روانی منجر شود.
چگونه از اضطراب ناشی از اخبار تهدید رها شویم؟
۱. محدود کردن مصرف اخبار
قرار نیست هر لحظه در جریان تمام جزئیات باشیم. تعیین زمان مشخص برای پیگیری اخبار و پرهیز از دنبال کردن مداوم شبکههای اجتماعی میتواند از فعال شدن مکرر سیستم بقا جلوگیری کند.
۲. جداسازی از فکر (Cognitive Defusion)
یکی از تکنیکهای مهم روانشناختی، «جداسازی از فکر» است. بهجای آنکه هر فکر نگرانکننده را حقیقت مطلق بدانیم، میتوانیم آن را صرفاً یک «فکر» در نظر بگیریم. نوشتن جملاتی مانند «من دارم فکر میکنم که ممکن است اتفاق بدی بیفتد» به ما کمک میکند فاصلهای سالم میان خود و افکارمان ایجاد کنیم.
افکار را میتوان مانند زیرنویس تلویزیون دید؛ آنها حضور دارند، اما قرار نیست تمام تمرکز ما را اشغال کنند.
۳. زندگی در لحظه حال (Mindfulness)
تمرین ذهنآگاهی به معنای تمرکز کامل بر فعالیت فعلی است؛ چه آشپزی، چه مطالعه و چه گفتوگو با خانواده. بسیاری از اضطرابها مربوط به آیندهای هستند که هنوز رخ نداده است. بازگشت آگاهانه به لحظه حال، یکی از مؤثرترین راههای کاهش اضطراب همیشگی است.
۴. تقویت ارتباطات خانوادگی
گفتوگوی صادقانه با اعضای خانواده درباره نگرانیها و محدود کردن بحثهای تنشزا میتواند فضای خانه را امنتر کند. روابط حمایتی، یکی از مهمترین عوامل محافظتکننده در برابر استرس مزمن هستند.
جمعبندی؛ آرامش انتخابی آگاهانه است
اضطراب همیشگی در عصر بمباران اطلاعاتی نتیجه فعال شدن مداوم سیستم بقا در مغز است. اگرچه مغز برای حفاظت از ما طراحی شده، اما در دنیای امروز ممکن است بیش از حد فعال شود. با مدیریت مصرف اخبار، تمرین جداسازی از فکر و زندگی در لحظه حال میتوان این چرخه را کنترل کرد.
تهدیدهای احتمالی آینده هنوز رخ ندادهاند؛ آنچه اکنون در اختیار ماست، انتخاب آگاهانه برای حفظ آرامش، مراقبت از سلامت روان و تمرکز بر لحظه حال است.
