میکروپلاستیکها (Microplastics) دیگر فقط یک بحران زیستمحیطی نیستند؛ آنها به بخشی از رژیم غذایی روزمره ما تبدیل شدهاند. شاید باورکردنی نباشد، اما برخی تحقیقات نشان میدهد هر انسان به طور متوسط در طول یک هفته، معادل وزن یک «کارت اعتباری» پلاستیک مصرف میکند. این ذرات نامرئی که به نام میکروپلاستیک شناخته میشوند، اکنون از آب آشامیدنی گرفته تا نمک هیمالیا و حتی جریان خون انسان شناسایی شدهاند.
به گزارش خبرواژه، میکروپلاستیکها ذراتی کوچکتر از ۵ میلیمتر هستند که در اثر تجزیه پلاستیکهای بزرگتر یا تولید صنعتی ایجاد میشوند. این ذرات میتوانند وارد آب، خاک و مواد غذایی شوند و در نهایت راه خود را به بدن انسان باز کنند. حذف کامل آنها از زندگی مدرن تقریبا غیرممکن است، اما شناخت منابع اصلی ورود میکروپلاستیک به بدن، نخستین گام برای کاهش خطرات احتمالی آنهاست.
میکروپلاستیک چیست و چرا نگرانکننده است؟
میکروپلاستیکها شامل ذرات بسیار ریز پلاستیکی هستند که یا به طور مستقیم در محصولات صنعتی استفاده میشوند (مانند برخی مواد آرایشی) یا از تجزیه بطریها، کیسهها و سایر زبالههای پلاستیکی به وجود میآیند. مطالعات اخیر نشان دادهاند این ذرات میتوانند وارد سیستم گوارشی، ریهها و حتی خون انسان شوند.
اگرچه اثرات بلندمدت میکروپلاستیک بر سلامت هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما برخی پژوهشها احتمال ارتباط آنها با التهاب، اختلالات هورمونی و آسیب سلولی را مطرح کردهاند. همین موضوع باعث شده موضوع آلودگی میکروپلاستیکی به یکی از دغدغههای جدی حوزه سلامت تبدیل شود.
۸ منبع اصلی ورود میکروپلاستیک به بدن
۱. آب معدنی بطریشده
آب بطریشده یکی از بزرگترین منابع میکروپلاستیک است. بررسیها نشان دادهاند یک لیتر آب بطریشده میتواند حاوی صدها هزار ذره پلاستیکی بسیار ریز باشد. حتی باز کردن ساده در بطری پلاستیکی ممکن است ذرات میکروپلاستیک را وارد آب کند.
در مقایسه با آب لولهکشی تصفیهشده، آب بطریشده اغلب میزان آلودگی پلاستیکی بیشتری دارد. استفاده مداوم از بطریهای یکبارمصرف، هم برای محیط زیست و هم برای سلامت انسان نگرانکننده است.
۲. پروتئینهای فرآوریشده (حتی انواع گیاهی)
محصولاتی مانند ناگت مرغ، سوسیس، کالباس و حتی جایگزینهای گیاهی گوشت، به دلیل فرآوری صنعتی و بستهبندی پلاستیکی، میتوانند حاوی میکروپلاستیک باشند. برخی مطالعات نشان دادهاند مصرف این محصولات ممکن است سالانه هزاران ذره پلاستیکی را وارد بدن کند.
گوشتهای کمتر فرآوریشده نیز کاملا عاری از آلودگی نیستند، اما میزان آنها در مقایسه با محصولات صنعتی کمتر است.
۳. فستفود و غذاهای بیرونبر
ظروف یکبارمصرف، بستهبندیهای پلاستیکی و حتی دستکشهای پلاستیکی کارکنان رستورانها میتوانند منبع انتقال میکروپلاستیک به غذا باشند. حرارت غذا نیز ممکن است باعث آزادسازی ذرات پلاستیکی از بستهبندی شود.
مصرف مکرر فستفود نهتنها از نظر تغذیهای چالشبرانگیز است، بلکه از منظر آلودگی میکروپلاستیکی نیز نگرانیهایی ایجاد میکند.
۴. محصولات لبنی پرچرب
ترکیبات شیمیایی پلاستیک تمایل دارند به مولکولهای چربی متصل شوند. بنابراین مواد غذایی با چربی بالاتر مانند پنیر، خامه و برخی انواع شیر، میتوانند احتمال بیشتری برای جذب میکروپلاستیک داشته باشند.
حتی در برخی مطالعات، وجود میکروپلاستیک در شیر مادر نیز گزارش شده است که نشاندهنده گستردگی این آلودگی در زنجیره غذایی است.
۵. برنج، بهویژه انواع فوری
برنج فوری و محصولات بسیار فرآوریشده بیشترین میزان آلودگی پلاستیکی را نشان دادهاند. پژوهشگران تخمین زدهاند هر نصف فنجان برنج ممکن است چند میلیگرم پلاستیک به بدن وارد کند.
خبر خوب این است که شستن برنج پیش از پخت میتواند تا حدود ۴۰ درصد از آلودگی میکروپلاستیکی آن را کاهش دهد. انتخاب برنجهای کمتر فرآوریشده نیز توصیه میشود.
۶. آدامس
جویدن آدامس حتی برای چند دقیقه میتواند باعث آزاد شدن ذرات میکروپلاستیک در دهان شود. برخی آدامسها دارای پایههای پلیمری هستند که در تماس با بزاق دهان، ذرات ریز آزاد میکنند.
حتی اگر آدامس را نبلعید، احتمال دارد بخشی از این ذرات همراه بزاق وارد دستگاه گوارش شود.
۷. چای کیسهای و لیوانهای قهوه بیرونبر
بسیاری از کیسههای چای از الیاف حاوی پلاستیک ساخته شدهاند. قرار دادن آنها در آب جوش میتواند میلیاردها ذره میکروپلاستیک آزاد کند. همین مسئله درباره لیوانهای یکبارمصرف قهوه که دارای پوشش پلاستیکی داخلی هستند نیز صدق میکند.
حرارت بالا نقش مهمی در آزادسازی ذرات پلاستیکی دارد، بنابراین نوشیدنیهای داغ در ظروف پلاستیکی ریسک بیشتری دارند.
۸. نمک، بهویژه نمک هیمالیا
تحقیقات نشان دادهاند بسیاری از نمکهای خوراکی دارای آلودگی میکروپلاستیکی هستند. برخی مطالعات حتی نمک صورتی هیمالیا را در میان نمونههای دارای آلودگی بالاتر معرفی کردهاند.
این موضوع نشان میدهد آلودگی پلاستیکی تا چه اندازه در محیطهای طبیعی گسترش یافته است.
آیا میتوان از میکروپلاستیکها دوری کرد؟
کنترل کامل مواجهه با میکروپلاستیک تقریبا غیرممکن است، مگر اینکه تمام غذا و آب مصرفی را شخصا تولید و فرآوری کنید. اما میتوان با چند تغییر ساده، میزان مواجهه را کاهش داد.
راهکارهای کاربردی برای کاهش مصرف میکروپلاستیک
- استفاده از بطری آب فلزی یا شیشهای به جای بطریهای یکبارمصرف
- دمکردن چای به صورت فلهای به جای استفاده از چای کیسهای
- کاهش مصرف فستفود و غذاهای بستهبندیشده
- انتخاب مواد غذایی تازه و کمتر فرآوریشده
- شستن برنج و برخی مواد غذایی پیش از مصرف
- پرهیز از گرمکردن غذا در ظروف پلاستیکی
جمعبندی؛ آگاهی، مهمترین ابزار مقابله با میکروپلاستیک
میکروپلاستیکها اکنون بخشی از واقعیت زندگی مدرن هستند. از آب بطریشده گرفته تا برنج و نمک، منابع ورود این ذرات به بدن متنوعاند. اگرچه حذف کامل آنها امکانپذیر نیست، اما با افزایش آگاهی و اصلاح عادتهای روزمره میتوان میزان مواجهه را کاهش داد.
تغییرات کوچک در سبک زندگی، مانند استفاده از ظروف پایدار و کاهش مصرف محصولات فرآوریشده، میتواند گامی مؤثر برای محافظت از سلامت فردی و محیط زیست باشد. آینده سلامت ما تا حد زیادی به انتخابهای امروزمان بستگی دارد.
